Tarihçi Türleri ve Tarihî Eserler nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Tarihçileri çalışma alanlarına göre sınıflandırır ve her türün örneklerini tanır.
• Tarihî eser türlerini ayırt eder ve türlerin birbirine benzerliklerini sorgular.
• Bir eserin türünü belirlerken içerik, biçim ve yazılış amacının etkisini açıklar.
• Bir metnin birinci ya da ikinci el kaynak sayılma durumunu eser türüne göre değerlendirir.
• Tarihî eserin hem kaynak hem de kültürel miras olarak anlamını birlikte tartışır.

Anahtar fikirler

• Tarihçiler siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel, askerî, dinî, yerel ve dünya tarihi alanlarında çalışır.
• Tarihçi türleri arasındaki ayrım kesin değildir; araştırmacılar birden fazla alanla ilgilenebilir.
• Kronik olayları yıllara göre sıralayan metindir; tarih kitabı ise bu olayları yorumlar ve analiz eder.
• Yaşam tarihi, günlük, mektup ve özel anı genellikle birinci el; kronik, tarih kitabı ve inceleme ikinci el nitelik taşır.
• Bir eserin türü; içeriği, biçimi ve yazılış amacı sorularıyla belirlenir.
• Eserin türü tek başına güvenilirlik ölçütü değildir; her türün güçlü ve zayıf örnekleri bulunur.

Konunun özeti

Tarihî eser türleri arasında kronik, annâl, yaşam tarihi, günlük, mektup, özel anı, coğrafya, seyahat anlatısı, sözlü tarih, makale ve bilimsel inceleme sayılır. Eserin türü kaynak değerini etkiler; yaşam tarihi, günlük ve mektup genellikle birinci el, kronik ve tarih kitabı ise ikinci el nitelik taşır. Bir eserin türü; içerik, biçim ve yazılış amacı sorularıyla belirlenir. Eserlerin dili ve üslubu dönemin dünya görüşünü yansıtır ve bu eserler bir kültürel miras olarak korunmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Her tarihî eseri birinci el kaynak saymak: Bir eserin yazıldığı dönem belirleyicidir. Olayların yaşandığı dönemde yazılan eserler birinci el, sonradan derlenen veya yorumlanan eserler ikinci el nitelik taşır.
• Kronik ile tarih kitabını aynı eser sanmak: Kronik olayları yıllara göre sıralayan bir dökümken, tarih kitabı bu olayları seçip yorumlayan ve analiz eden bir çalışmadır. İkisinin amacı ve yazım biçimi farklıdır.
• Eserin türünü belirlemeden kaynak değeri atamak: Bir metnin türü; içeriği, biçimi ve yazılış amacı sorularıyla anlaşılır. Bu sorular sorulmadan verilen kaynak değeri genellikle yanlış olur.

İlgili konular

• Tarihin Doğası
• Tarihsel Bilginin Üretim Süreci
• Tarih Araştırma ve Yazımında Dijitalleşme
• Tarih Öncesi Dönemler
• İlk Uygarlıklar
• Tarım Devrimi'nin Eski Çağ Medeniyetlerindeki Yerleşmeye ve Ekonomiye Etkisi