Sözlü Edebiyat ve Yazılı Edebiyat nedir?
Türk Dili ve Edebiyatı · 9. Sınıf · Konu 17
Tahmini okuma süresi: 7 dk
Kısa cevap
Bu konuda neler öğreneceksin?
- Sözlü ve yazılı edebiyatı tanımlayıp temel farklarını sıralar.
- Sözlü edebiyatın doğuşunu ve aktarım biçimlerini açıklar.
- Sözlü edebiyatın temel türlerini adlarıyla sayar.
- Yazılı edebiyatın türlerini gruplayarak örnek verir.
- Sözlü eserlerin yazıya geçirilme sürecini derleme kavramıyla açıklar.
Anahtar fikirler
- Sözlü edebiyat yazının bulunmasından önce başlamış ve binlerce yıl boyunca bellek aracılığıyla aktarılmıştır.
- Sözlü edebiyatın çoğunluğu halkın ortak ürünüdür ve yazarı çoğunlukla belli değildir.
- Nazım ağırlıklı olmasının nedeni, metnin ezberlenerek yeniden üretilmesi ve ezgiyle icra edilmesidir.
- Varyant, aynı sözlü anlatının yöreden yöreye ve anlatıcıdan anlatıcıya değişmiş biçimidir.
- Derleme, sözlü edebiyat ürünlerinin yazıya geçirilmesidir; ses kaydıyla da yazıya geçirerek yapılabilir.
- Yazılı edebiyatın metni sabittir; aynı eseri başka biri yeniden kuramaz, bu yüzden değişmezlik görevi görür.
Konunun özeti
Metinler ezberlendiği için nazım ağırlıklıdır. Türleri destan, masal, halk hikâyesi, türkü, mani, koşma, deyiş, atışma, ağıt, ninni, atasözü, deyim ve bilmecedir. Yazılı edebiyat ise yazarı belli, bireysel ve sabit metinlerden oluşur. Sözlü eserlerin yazıya geçirilmesine derleme, bu işi yapan kişiye derleyici denir. Aynı anlatının farklı biçimlerine varyant denir. İki edebiyat arasındaki temel fark metnin sabit olup olmaması ve üretim biçimidir.
Çözümlü mini örnek 1
Yazarı belli olmayan, her anlatımda bazı ayrıntıları değişen ve yalnızca ezberden anlatılan bir metin hangi edebiyat türüne girer? Gerekçelerinizi yazınız.
Adım 4: Üç bulgu birlikte değerlendirildiğinde metnin sözlü edebiyata ait olduğu sonucuna varılır.
Çözümlü mini örnek 2
Aynı masal iki yörede farklı ayrıntılarla anlatılmaktadır. Bu iki anlatım arasındaki fark nasıl adlandırılır ve neden oluşur?
Adım 4: Farkın sözlü aktarımın doğal sonucu olduğu ve varyant adı taşıdığı belirtilir.
Sık yapılan hatalar
- Sözlü edebiyatı yazarı olmayan edebiyat sanmak: Sözlü edebiyatta yazar genellikle belli değildir ama bu yalnızca kimliğin bilinmemesi demektir. Anlatımın sahibi her icrada anlatıcıdır.
- Sözlü edebiyatın yalnızca çok eskiye ait olduğunu düşünmek: Bugün de anlatılan masallar, söylenen türküler ve anlatılan ağıtlar sözlü geleneğin yaşamaya devam ettiğini göstermektedir.
- Sözlü edebiyatın düzyazı ağırlıklı olduğunu sanmak: Sözlü edebiyat ağırlıklı olarak nazımdır; çünkü metinler ezberlenerek yeniden üretilir ve ezgiyle icra edilir.
İlgili konular
Sıradaki adım
Tam anlatımKonuyu tam anlatımıyla okuKonu anlatımı, kazanımlar ve örnekler tek sayfada.Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
DersTeders ile devam et
Türk Dili ve Edebiyatı · 9. Sınıf için çalışma yolu
- OkuKonu anlatımını bu sayfada bitir.
- Soru çözÖrnekleri çöz, cevabı açıklamayla karşılaştır.
- Quiz ile pekiştirHesapla kendini ölç.
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.