Şiirde Ölçü ve Nazım Birimi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Ölçü kavramını tanımlayabilir ve ölçülü ile ölçüsüz şiiri ayırt edebilir.
• Hece ölçüsünün birimini ve Türk şiirinde görüldüğü hece sayılarını bilebilir.
• Hece ölçüsüne geçen şair adlarını tanıyabilir.
• Aruz ölçüsünün esasını, birim ve serefe kavramlarını açıklayabilir.
• Ölçü bozulmasını tanımlayabilir ve ölçüsüz şiirden ayırt edebilir.

Anahtar fikirler

• Ölçü, şiirde hece sayısına dayanan bir ses düzenidir.
• Hece ölçüsünde her dizede hece sayısı sabittir; halk şiirinin ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür.
• Türk şiirinde 4, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 15 ve 16 heceli ölçüler görülür.
• Aruz Arapça ve Farsça kökenlidir ve esası akdad/fetedir ölçüsüdür.
• Aruzda ölçü çizgisine birim, birimi tanımlayan ilk çizgiye serefe denir.
• Aruzda Arapça ve Farsça sözcükler harf sayısıyla ölçüldüğü için Türkçeye her zaman uymamıştır.

Konunun özeti

Hece ölçüsünde ölçünün birimi hecedir ve her dizede hece sayısı sabittir. Türk halk şiirinin ölçüsü 8'li hece ölçüsüdür; Türk şiirinde 4, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 15 ve 16 heceli ölçüler görülür. Aruz Arapça ve Farsça kökenli olup esası akdad/fetedir ölçüsüdür; ölçü çizgisine birim, ilk çizgiye serefe, kafiyeden önceki kısma cinâh denir. Birimler 2, 3 ya da 4 birimli dizilişler hâlinde adlandırılır. Aruzda Arapça ve Farsça sözcükler harf sayısıyla ölçüldüğü için Türkçeye her zaman uymamış ve hece ölçüsü yaygınlaşmıştır. Ölçü bozulması, nazımın havasına uymadığı yerde ölçüden bilinçli ayrılmasıdır. Nazım mısralar dizisi, mısra ise şiirin en küçük birimidir.

Sık yapılan hatalar

• Ölçüyü kafiyeyle aynı saymak: Ölçü hece sayısına dayanan bir ses düzenidir; dize sonundaki seslerin uyumu ise kafiyenin konusudur.
• Hece ölçüsünde sabit olmayan hece sayısı aramak: Hece ölçüsünde her dizede hece sayısı sabittir ve düzen bu sayıyla kurulur.
• Ölçü bozulmasını ölçüsüz şiirle aynı saymak: Ölçü bozulması şiirin havası gereği bilinçli ayrılmadır; ölçüsüz şiirde ise düzen aranmaz.

İlgili konular

• Âşık ve Divan Edebiyatı
• Tanzimat, Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati
• Millî Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemi
• Kafiye, Redif ve Nazım Türleri
• Roman ve Hikâye Çözümleme
• Tiyatro ve Makale