Mantık ve Akıl Yürütme nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Önerme, yargı, kavram ve terim kavramlarını tanımlayarak aralarındaki ilişkiyi kurar.
• Bir önermenin öğelerini ve önerme kiplerini tanıyıp zorunluluk ile olumsuzluğu ayırt eder.
• Doğruluk ile geçerliliği, kesinlik ile olasılığı birbirinden ayırarak açıklar.
• Tümden gelme, tümevarım ve benzetme yollarını örnekleriyle karşılaştırır ve aralarındaki farkı gerekçelendirir.
• Bir argümanı öncül ve sonuç olarak yazıp çıkarımın geçerli olup olmadığını dört adımda denetler.

Anahtar fikirler

• Önerme, doğruluğu ya da yanlışlığı belirlenebilen ve dilde bir bütün olarak söylenen yargıdır; beğeni ve istek cümleleri önerme sayılmaz.
• Bir önermenin en az iki öğesi vardır: ne hakkında konuşulduğunu bildiren özne ve ona ne söylendiğini bildiren yüklem.
• Doğruluk tek bir önermenin özelliğidir, geçerlilik ise bir çıkarımın; bu ikisi aynı soruda karıştırıldığında sonuç yanlış çıkar.
• Geçerli bir çıkarımda sonuç öncüllerden zorunlu olarak çıkar; bu zorunluluk sağlanmıyorsa ortadaki şey tahmin, yani olası bir yargıdır.
• Tümden gelme kesin sonuç verir, tümevarım olası sonuç verir; bu fark ikisinin doğruluk derecesi arasındaki farktır.
• Bir argümanı denetlerken önce öncüller sonra sonuç yazılır; gizli kalan bir öncül varsa çıkarım geçersizdir.

Konunun özeti

Önerme, doğruluğu ya da yanlışlığı belirlenebilen ve dilde bir bütün olarak söylenen yargıdır; özne ve yüklem olmak üzere en az iki parçadan kurulur. Kip, yargının türünü belirler; zorunluluk doğruluk ya da yanlışlık gerekliliğini, olumsuzluk ise yüklemin yokluğunu bildirir. Doğruluk tek bir önermenin, geçerlilik ise bir çıkarımın özelliğidir. Tümden gelme genel yasadan örneğe inip kesin sonuç verir, tümevarım tekil gözlemlerden genel yasa kurup olası sonuç verir, benzetme benzerlik üzerinden bilgi aktarır. Bir argümanı denetlemek için önce önermeleri ayırır, öncül ile sonucu yazarsınız, aradaki ilişkinin kurala uyup uymadığını sınarsınız ve sonuca ispat ya da çürütme gerekçesiyle…

Sık yapılan hatalar

• Doğruluk ile geçerliliği aynı saymak: Doğruluk tek bir önermenin gerçeğe uygunluğudur, geçerlilik ise bir çıkarımın kurala uygunluğudur. Sonucu doğru olan bir çıkarım geçersiz olabilir; çünkü o sonuca başka bir yoldan da varılmış olabilir.
• Önerme ile yargıyı aynı almak: Yargı zihinde kurulan düşünce birliğidir, önerme ise onun dildeki ifadesidir. Aynı yargı farklı dillerde farklı önermelerle söylenebilir; önerme üzerinden tartışmak daha kolaydır, çünkü yazıya geçirilebilir.
• Tümevarımı tümden gelme sanmak: Gözlenen birkaç durumdan genel bir yasa kurmak tümevarımdır ve sonuç yalnızca olasıdır. Bu olasılığı gizleyen bir anlatım, kendini kesin bilgi sanan bir yanılgı üretir.

İlgili konular

• Sanat Felsefesi
• Estetik
• Din Felsefesi
• Yanılgılar
• Bilim Felsefesi
• Psikoloji ve Sosyoloji