Psikoloji ve Sosyoloji nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Davranışçılık ve davranışçı öğrenme yaklaşımının temel ölçütünü açıklar.
• Pekiştirme, taklit yoluyla öğrenme ve öz-kavram kavramlarını örnekle ilişkilendirir.
• Algı yanılsaması, güdü, içgüdü ve bilişsel çelişki kavramlarını birbirinden ayırır.
• Tutum ile tutum değişimini, benlik ile öz-kavramı karşılaştırıp farkını yazar.
• Sosyal olgu, sosyal yapı, sosyal norm ve kolektif bilinç kavramlarını tanımlar.

Anahtar fikirler

• Davranışçılığın ölçütü gözlenebilirliktir; bir davranışın nedenini anlatmak, önce davranışın kendisini ölçülebilir hâle getirmekle başlar.
• Pekiştirme bir övgü değil bir ilişkidir: sonuç gelir, davranışın sıklığı ona göre değişir. Sıklık değişmiyorsa pekiştirmeden söz edilemez.
• Taklit yoluyla öğrenme toplumsal bir olgudur; kişi davranışı kendi başına üretmez, çevresinden doğrudan alır ve alışkanlığa dönüştürür.
• Tutum değişimi sessiz değildir; yeni bilgi eski inancı çürüttüğünde tutum ya gerekçelenir ya da gerekçesizce terk edilir.
• Sosyal olgu bireyden bağımsız vardır. Durkheim bu bağımsızlığı, Marx ise üretim ile yaşam arasındaki kopukluğu toplumsal düzenin anahtarı saymıştır.
• Anomi kuralın yokluğu değil, kural olmasına rağmen ölçütün belirsizleşmesidir; bu yüzden yazılı bir yönetmeliğin varlığı tek başına anlamayı sağlamaz.

Konunun özeti

Davranışçılık, davranışı gözlenebilir ve ölçülebilir kılarak inceler; davranışçı öğrenmede pekiştireç, tekrarın sıklığını belirler. Taklit yoluyla öğrenme davranışı çevreden alır, öz-kavram ise kişinin kendi kestirimini davranışı yönlendirmede kullanır. Algı yanılsaması algının özneye bağlı olduğunu gösterir; güdü ile içgüdü, bilinçli amaç ile uyarıcıya yönelmeyi ayırır. Tutum bir eğilim, davranış bir çıktıdır; tutum değişimi gerekçeyi de değiştirir. Sosyoloji tarafında sosyal olgu bireyden bağımsız vardır, sosyal norm ve sosyal denetim kuralların kurulmasını ve uygulanmasını sağlar, kolektif bilinç üyeleri birbirine bağlar. Anomi kural ile uyum arasındaki boşluğun, yabancılaşma ise emek…

Sık yapılan hatalar

• Tutumu davranışla aynı saymak: "Yabancı dili sevmemek" bir tutumdur; o dile hiç dokunmamak davranıştır. Tutum doğrudan gözlenemez, davranış gözlenebilir. İkisini aynı cümlede kullanmak ölçütü gizler.
• Bilişsel çelişkiyi bellek hatası sanmak: Bilişsel çelişki unutmayla değil, inanç ile davranışın farklı yönlerde gitmesiyle oluşur. Kişi eski inancını hatırlar ve yine ona göre davranmayabilir.
• Algı yanılsamasını organ hatası saymak: Yanılsama gözde değil, algıyı örgütleyen ölçütlerdedir. Bu yüzden aynı nesne kişiden kişiye farklı görünebilir; algı yanılsaması her zaman kişiye özgüdür.

İlgili konular

• Mantık ve Akıl Yürütme
• Yanılgılar
• Bilim Felsefesi