Yanılgılar nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Mantık yanılgısının geçerli görünen ama öncüllerden sonuçlanmayan bir akıl yürütme biçimi olduğunu açıklar.
• Örneklem yanılgısı ile yanlış genellemeyi somut örnekler üzerinden ayırt eder.
• Dairesellik, sonuçtan neden çıkarma ve nedensellik yanılgısını birbirinden ayırır.
• İkna tekniklerini tanır ve bunların iddiayı çürütmeden ikna ettiğini fark eder.
• Bir argümandaki yanılgıyı bulup karşı örnek ve ek kanıt önerir.

Anahtar fikirler

• Yanılgı çoğu zaman kötü niyetten değil, düşünme alışkanlığından doğar; bu yüzden herkesin kendi düşüncesinde bulunabilir.
• Geçersiz argümanın sonucu doğru olabilir; sonucun doğru olması argümanı geçerli kılmaz.
• Genellemede tek bir istisna, genellemenin kendisini yıkmaz; onun sınırını yeniden yazmayı gerektirir.
• Karşı örnek, yanılgıyı çürütmenin en kısa yoludur; yeni kanıt toplamadan işe yarar.
• İkna teknikleri iddiayı değil dinleyiciyi hedefler; bu yüzden tekniğin kendisi de denetlenmelidir.
• Bir argümanı çürütürken kullanılan yöntem de denetlenmelidir; karşı tarafın biçimini tekrarlamak savunmayı zayıflatır.

Konunun özeti

Mantık yanılgısı, geçerli görünen ama öncüllerden sonuç çıkarmayan akıl yürütmedir. Yanlış genelleme doğru bir gözlemden başlayıp bütüne yayılır; örneklem yanılgısında ise seçilen küçük örneklem temsilî sayılır. Dairesellik yanılgısı kanıt ile kanıtlananı aynı yere koyar, sonuçtan neden çıkarma ise nedeni sonuçtan geriye arar. İddiayı çürütürken kişisel saldırı, seçicilik, kırılkanlık ve yanıltıcı ikilem ortaya çıkar. Uzman görüşüne yaslanma, popülerlik ölçütü, kaygıya başvuru ve tepki çevresi ise iddiayı değil dinleyiciyi hedefler. Yanılgıdan kurtulmanın yolu: iddiayı tek cümleye indirmek, kaynağını sormak, karşı örnek aramak ve denetlenebilir biçime getirmektir.

Sık yapılan hatalar

• Yanılgıyı kavram karışıklığı saymak: Mantık değişmezlerini bu konuda aramak, konunun sınırını aşar. Önerme, geçerlilik ve dedüksiyon kuralları mantık dalının konusudur; buradaki yanılgılar ise insan düşüncesinde fiilen ortaya çıkan sapmalardır.
• Yanılgılı düşünmeyi aptallık saymak: Yanılgı, akıl yürütme kuralına uymayan her akıl yürütmede görülebilir; deneyimli bir kişi de aynı biçimde yanılabilir. Bu yüzden suçlama yerine biçim denetimi yapılması gerekir.
• İddiayı beğenmemeyi yanılgı saymak: Bir fikri sevmemek ile o fikrin gerekçesinin tutmaması farklı işlerdir. Beğenmediğimiz bir iddianın gerekçesini çürütmüş olmamız, onu çürütmüş olmak anlamına gelmez.

İlgili konular

• Estetik
• Din Felsefesi
• Mantık ve Akıl Yürütme
• Bilim Felsefesi
• Psikoloji ve Sosyoloji