Bilim Felsefesi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Bilimin amacını, açıklama ve öngörü olmak üzere iki temel işleviyle açıklar.
• Doğrulama ile yanlışlamayı ayırt eder ve yanlışlaştırılabilirlik ölçütünü tanımlar.
• Gözlem ile kuram arasındaki bağımlılığı açıklar ve kuram yükünü tanımlar.
• Normal bilim ile bilimsel devrim ayrımını örneklerle tartışır.
• Ölçüm, tekrarlanabilirlik ve bilimsel yayın arasındaki ilişkiyi açıklar.

Anahtar fikirler

• Bilimin amacı, dünyayı anlamak ve bu anlamayı genişletmektir; olayları sıralamakla sınırlı değildir. Açıklama ve öngörü bu amacın iki işlevidir.
• Popper, doğrulamak için genel bir yöntem bulunamadığını savunur ve bu yüzden kuramın sınanmasını yanlışlama üzerinden kurar.
• Gözlem, kuram yönlendirmesi olmadan saf veri değildir; "veriler ne derse desin" diyen tutum kuram yükünü görmezden gelir.
• Kuhn, kuramın geçerli sayıldığı dönemde yürüyen çalışmalara normal bilim, çerçevenin tamamen değişmesine ise bilimsel devrim der.
• Bir bilginin değeri, yalnız doğrulanmış olmasından değil, yanlışları elemeye ve yeni sorulara yol açmasından gelir.
• Bilimsel yayın, yöntemi, ölçüm koşullarını ve veriyi birlikte sunar; aksi hâlde iddia denetlenemez hâle gelir.

Konunun özeti

Bilimin amacı dünyayı anlamaktır; bunu açıklama ve öngörü olmak üzere iki işlevle yapar. Doğrulama kuramla uyumlu olguları arar, yanlışlama ise kuramı çürütebilecek durumu arar; bu yüzden kuram yanlışlamayla sınanır. Gözlem, kuram yükü nedeniyle saf veri değildir. Kuhn'a göre kuramın geçerli olduğu dönemde normal bilim yürür, çerçevenin değişmesi ise bilimsel devrimdir. Bilimsel yayın, yöntemi ve verisiyle birlikte sunulabildiği ölçüde denetlenebilirdir.

Sık yapılan hatalar

• Doğrulamayı yanlışlamayla aynı saymak: Doğrulama kuramla uyumlu olguları arar; yanlışlama kuramı çürütebilecek durumu arar. Kuramla uyumlu olgular bulmak onu kesinleştirmez, yalnızca zayıflamadığını gösterir.
• Deney sayısını doğruluk ölçütü saymak: Ne kadar çok deney yapılırsa yapılsın bir genelliği kesinleştirecek genel bir yöntem yoktur; ölçüt, kuramın çürütülebilecek bir duruma açık olup olmadığıdır.
• Gözlemi kuramdan bağımsız saymak: Araştırmacı neye bakacağına kuramıyla karar verir. Bu yüzden gözlem hiçbir zaman saf ve ham veri değildir; kuram yükü gözlemi yönlendirir.

İlgili konular

• Din Felsefesi
• Mantık ve Akıl Yürütme
• Yanılgılar
• Psikoloji ve Sosyoloji