Madde Döngüleri (Su, Karbon, Azot Döngüsü) nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Madde döngüsünün maddeyi yok etmeden yeniden kullandığını, enerjinin ise döngüsel olmadığını karşılaştırır.
• Su döngüsünün buharlaşma, yoğuşlaşma, yağış, süzülme, akış ve terleme basamaklarını sıralar.
• Karbon döngüsünde fotosentez, solunum, yanma, kireçlenme ve fosil birikimi olaylarını açıklar.
• Azot döngüsünde azot bağlama, nitrifikasyon, amonyaklaştırma ve denitrifikasyon basamaklarını doğru sırayla tanır.
• Azot bağlamanın diğer basamaklara göre daha zor gerçekleştiğini gerekçesiyle açıklar.

Anahtar fikirler

• Madde döngüleri kapalı sistemlerdir; madde ancak başka bir bileşik biçimine dönüşerek bir yere taşınabilir.
• Su döngüsünde terleme, bitkilerin yapraklarından su buharı vermesidir ve buharlaşmanın önemli bir bölümünü oluşturur.
• Kireçlenme, ayrıştırıcıların solunumuyla organik karbonun atmosfere karbondioksit olarak geri verilmesidir.
• Azot bağlama en zor basamaktır; çünkü azot gazındaki üçlü bağ çok güçlüdür ve kırmak büyük enerji gerektirir.
• Nitrifikasyon iki basamakta olur ve amonyum önce nitrite, sonra nitrata çevrilir.
• Denitrifikasyon, azot döngüsünü kapatan ve azotu atmosfere geri götüren basamaktır.

Konunun özeti

Su döngüsü buharlaşma ve terlemeyle suyu atmosfere taşır, orada yoğuşlaşma ile bulut oluşturur, yağışla yeryüzüne iner ve süzülme, akış ya da sızma yoluyla yeniden döngüye katılır. Karbon döngüsünde fotosentez organik karbonu oluşturur, solunum, yanma ve kireçlenme karbonu yeniden karbondioksit hâline getirir, fosil yakıtların oluşumu ise uzun süreli depolamayı sağlar. Azot döngüsünde azot bağlama, nitrifikasyon, amonyaklaştırma ve denitrifikasyon sırayla işler; azot gazının güçlü bağları nedeniyle bağlama en zor basamaktır. Bu döngüleri bozan temel etken, hangi basamağa fazladan madde girdiği ya da çıktığını belirlemekle açıklanır.

Sık yapılan hatalar

• Terlemeyi buharlaşmadan tamamen ayırmamak: Terleme, bitkilerin yapraklarından su buharı vermesidir ve su döngüsünde buharlaşmanın önemli bir bölümünü oluşturur.
• Kireçlenmeyi yalnızca çürüme sanmak: Kireçlenme, ayrıştırıcıların solunumuyla organik karbonun karbondioksit olarak atmosfere verilmesidir.
• Nitrifikasyonu tek basamaklı anlatmak: Nitrifikasyon iki basamakta gerçekleşir; amonyum önce nitrite, sonra nitrata çevrilir.

İlgili konular

• Popülasyon Dinamikleri
• Ekosistemler ve Ekosistemin Bileşenleri (Cansız ve Canlı Bileşenler, Popülasyon, Komünite, Ekosistem)
• Ekosistemde Madde ve Enerji Akışı ile Ekolojik Piramitler