Ekosistemde Madde ve Enerji Akışı ile Ekolojik Piramitler nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Ekosistemde madde akışının döngüsel, enerji akışının ise tek yönlü olduğunu gerekçesiyle açıklar.
• Her trofik düzeyde enerjinin büyük kısmının ısı olarak kaybolduğunu ortalama aktarım oranıyla ifade eder.
• Besin zinciri ile besin ağını karşılaştırır ve bir canlının birden çok türle beslenmesinin sonuçlarını erteler.
• Sayı, biyokütle ve enerji piramitlerini tanımlar, enerji piramidinin neden daima dikey kaldığını açıklar.
• Ters çevrilmiş sayı ve biyokütle piramidi örneklerini değerlendirir.

Anahtar fikirler

• Enerji akışı tek yönlüdür, madde akışı ise döngüseldir; bu nedenle madde sonsuza kadar yeniden kullanılabilir.
• Trofik düzeyler arası enerji aktarımı ortalama olarak onda bir kabul edilir; kalanın büyük kısmı solunumla ısı olarak kaybolur.
• Besin ağı, besin zincirinin dallanmış biçimidir; bir türün birden çok türle beslenmesi onu besin kaynağı bakımından esnek hâle getirir.
• Enerji piramidi hiçbir koşulda ters çevrilmez, çünkü üst halkalara her zaman daha az enerji ulaşır.
• Sayı ve biyokütle piramitleri bir ağaç üzerindeki böcekler ya da sucul fitoplankton gibi örneklerde ters çevrilebilir.
• Ayrıştırıcılar enerji üretmez; onlar ölü kalıntılardaki organik maddeden yararlanır ve maddeyi inorganik hâle getirir.

Konunun özeti

Enerji güneşten üreticilere, tüketicilere ve ayrıştırıcılara doğru tek yönlü bir akış izler; her trofik düzeyde yaklaşık onda biri aktarılır, kalanın büyük bölümü solunumla ısı olarak çevreye yayılır. Madde ise döngüseldir; üretici, tüketici, ayrıştırıcı ve toprak arasında dolaşarak yeniden kullanılır. Besin zinciri doğrusal bir aktarım sırası, besin ağı ise bunların dallanmış hâlidir. Üç temel piramitten enerji piramidi daima dikey kalır, sayı ve biyokütle piramitleri ise ağaç üzerindeki böcekler ve sucul fitoplankton gibi örneklerde ters çevrilebilir. Verimlilik derecesi, tüketicinin tükettiği besinden ne kadar enerji kazandığını yüzde olarak gösterir.

Sık yapılan hatalar

• Enerjiyi de madde gibi döngüsel saymak: Enerji her basamakta ısı olarak çevreye yayılır ve sisteme geri dönmez; bu yüzden aktarım tek yönlüdür.
• Enerji piramidinin ters çevrilebileceğini düşünmek: Ters çevrilebilen piramitler sayı ve biyokütle piramididir; enerji piramidi her koşulda dikey kalır.
• Ayrıştırıcıların enerji ürettiğini varsaymak: Ayrıştırıcılar enerji üretmez, hazır organik maddeden yararlanır; yaptıkları iş maddeyi geri kazandırmaktır.

İlgili konular

• Süksesyon
• Popülasyon Dinamikleri
• Ekosistemler ve Ekosistemin Bileşenleri (Cansız ve Canlı Bileşenler, Popülasyon, Komünite, Ekosistem)
• Madde Döngüleri (Su, Karbon, Azot Döngüsü)