Madde Döngüleri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Madde döngüsü kavramını, döngünün bir süreç zinciri olduğunu açıklayabilir.
• Karbon döngüsünde fotosentezin, solunumun, ayrıştırmanın ve denizlerin rollerini sıralayabilir.
• Azot döngüsünde azot bağlama, nitrifikasyon, denitrifikasyon ve azot kaybı süreçlerini birbirinden ayırt edebilir.
• Su döngüsünde buharlaşma, yağış, süzülme ve bitkilerin terlemesi yoluyla su kaybını açıklayabilir.
• Fosfor döngüsünün diğer döngülerden farkını ve neden sedimanlarda biriktiğini yorumlayabilir.

Anahtar fikirler

• Madde döngüsü bir maddeyi yoktan var etmez; ortamlar arasında yer değiştirir.
• Canlılar madde döngüsünde hem madde alan hem madde veren taraflardır.
• Atmosferde bol bulunan azot gazını bitkilerin çoğu doğrudan kullanamaz; bağlanma gerekir.
• Nitrifikasyon iki basamaklıdır: amonyumdan nitrit, sonra nitritten nitrat.
• Denitrifikasyon azotu atmosfere geri verir ve azot kaybı olarak adlandırılır.
• Fosfor döngüsünde gaz fazı yoktur; fosfor sedimanlarda ve kayaçlarda birikir.

Konunun özeti

Karbon döngüsünde fotosentez atmosfere karbondioksit verir, solunum geri alır; ayrıştırma ve denizler karbonu depolar. Azot döngüsünde bakteriler azot bağlamakla toprakta azot biriktirir; nitrifikasyon bitkilerce alınabilir hâle gelmesini, denitrifikasyon ve yıkama ise kaybını sağlar. Su döngüsünde buharlaşma, yağış, süzülme ve terleme olayları suyu sürekli dolaştırır. Fosfor döngüsünde gaz fazı olmadığından fosfor sedimanlarda birikir ve ayrıştırma halkası zayıftır. Canlıların tümü bu döngülerde madde alan ve veren taraflardır.

Sık yapılan hatalar

• Azotun doğrudan bitkilerce alınabildiğini düşünmek: Atmosferde bol miktarda bulunan azot gazını bitkilerin çoğu doğrudan kullanamaz. Toprağa bağlanan azotun bitkilerce alınabilir hâle gelmesi gerekir.
• Azot bağlamayı azot kaybı saymak: Azot bağlama, atmosferdeki azotu bağlayarak toprak havuzuna ekler; bu bir kazançtır. Azot kaybı ise bağlanan azotun yıkanması ya da denitrifikasyonla sistemden çıkmasıdır.
• Denitrifikasyonu yıkama ile aynı saymak: Denitrifikasyonda azot gaz hâline dönerek atmosfere çıkar, yıkamada ise azot topraktan suyla uzaklaşır. İki kayıp yeri ve sonraki süreç farklıdır.

İlgili konular

• Canlı Popülasyonları
• Ekoloji
• Ekosistem
• Enerji Akışı
• Biyomlar
• Çevre Sorunları