Hal Değişimleri nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Erime, donma, buharlaşma, yoğunlaşma, süblimleşme ve kırağı olaylarını sınıflandırır.
• Hâl değişiminde sıcaklığın sabit kaldığını gizli ısı kavramıyla açıklar.
• Gizli ısı bağıntısını ve belirgin ısı bağıntısını doğru seçerek hesap yapar.
• İki kanalın toplamını alarak birden çok basamağı olan ısı hesabını tamamlar.
• Basıncın kaynama sıcaklığına etkisini ve günlük uygulamaları gerekçesiyle açıklar.

Anahtar fikirler

• Saf bir madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır; alınan ısı tamamen gizli ısıdır.
• Gizli ısı miktara bağlıdır, belirgin ısı ise sıcaklık değişimine bağlıdır.
• Suyun buharlaşma gizli ısısı, erime gizli ısısının yaklaşık altı katıdır.
• Yoğunlaşma ve donma ısı veren süreçlerdir; bu ısı çevreye yayılır.
• Bir litre suyun donmasıyla yine bir litre su elde edilir; kütle değişmez.
• Açık kapta kaynayan su, kapalı kapta daha yüksek sıcaklığa ulaşarak kaynar.

Konunun özeti

Erime katıdan sıvıya, donma sıvıdan katıya, buharlaşma sıvıdan gaza, yoğunlaşma gazdan sıvıya, süblimleşme katıdan gaza ve kırağı oluşumu gazdan katıya geçiştir. Altısında da sıcaklık denge değerinde sabit kalır ve alınan ya da verilen ısı gizli ısıdır; Q = m · L bağıntısıyla bulunur. Sıcaklığı değiştiren ısı ise belirgin ısıdır ve Q = m · c · ΔT ile hesaplanır. Bir soruda bu iki kanal birlikte gerekiyorsa basamaklar ayrı ayrı yazılır, sonra denklik kurulur. Kütlesi korunur, dış basınç kaynama sıcaklığını belirler ve yoğunlaşma ile donma çevreye ısı verir.

Sık yapılan hatalar

• Erirken sıcaklığın yükseldiğini düşünmek: Tam erime sıcaklığında buz ısı alır ama sıcaklığı artmaz. Artan enerji hâl değişiminde harcanır.
• Gizli ısı ile belirgin ısıyı karıştırmak: Gizli ısı miktara, belirgin ısı sıcaklık değişimine bağlıdır. Sıcaklık sabit kalırken c · ΔT yazılırsa sonuç sıfır çıkar.
• Buharlaşma gizli ısısını küçük almak: Suyun buharlaşma gizli ısısı erime gizli ısısından çok büyüktür; iki değer yaklaşık altı kat farklıdır.

İlgili konular

• Akışkanlar
• Isı ve Sıcaklık
• Genleşme
• Ses
• Optik
• Elektrik Akımı