Genleşme ve Büzülme nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Isıtılan ve soğutulan maddede taneciklerin hareketinin nasıl değiştiğini açıklar.
• Genleşme ile büzülme arasındaki karşılıklı ilişkiyi belirler.
• Genleşme sırasında kütlenin değişmediğini açıklar.
• Katı, sıvı ve gazlarda genleşme miktarının farklılığını karşılaştırır.
• Demiryolu, bina, kablo ve bardak gibi günlük hayattan genleşme örnekleri verir.

Anahtar fikirler

• Genleşme ve büzülme, taneciklerin hareket hızı ve aralarındaki uzaklıkla açıklanır.
• Isı verilen cisim genleşir, ısı alan cisim büzülür.
• Genleşme sırasında kütle değişmez; yalnızca hacim büyür.
• Aynı sıcaklık artışında en çok gazlar, sonra sıvılar, en az katılar genleşir.
• Sıvının genleşmesi gözle daha kolay görüldüğü için termometrelerde sıvı kullanılır.
• Demiryolu raylarında ve binalarda bırakılan boşlukların temel nedeni genleşmedir.

Konunun özeti

Isı verildiğinde taneciklerin hareketi hızlanır ve araları açılır; cismin hacmi büyür, buna genleşme denir. Isı alındığında taneciklerin hareketi yavaşlar ve araları daralır; hacim küçülür, buna büzülme denir. Genleşme ile büzülme birbirinin tam tersidir ve genleşme sırasında kütle değişmez, yalnızca hacim değişir. Aynı sıcaklık artışında en çok gazlar, sonra sıvılar, en az katılar genleştiği için termometrelerde sıvı kullanılır. Demiryolu raylarında ve binalarda bırakılan boşluklar, ısıtılan suyun cam bardak çatlatması, suyun katılaşırken hacminin artması ve bimetal şeridin eğilmesi hep bu kuralın sonucudur.

Sık yapılan hatalar

• Genleşme ile kütlenin arttığını sanmak: Genleşmede tanecik sayısı değişmez; büyüyen büyüklük yalnızca hacimdir, kütle korunur.
• Büzülmeyi soğumanın sonucu saymak: Isı alan cisim büzülür; ısı verilen cisim genleştiği için yönü karıştırmamak gerekir.
• Katıların genleşmediğini düşünmek: Katılar da genleşir, ancak aynı sıcaklık artışında genleşmeleri en azdır.

İlgili konular

• Sabit Süratli ve Sabit Hızlı Hareket
• Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler
• Işığın Soğurulması
• Maddenin Hâl Değişim Noktaları
• Yoğunluk
• Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler