Epistemoloji: Bilginin Kaynakları nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Epistemolojinin bilgi kuramı olarak incelediği soruları açıklar.
• Rasyonalizm, empirizm ve sezgi yaklaşımlarını karşılaştırır.
• Descartes, Locke, Berkeley, Hume ve Kant'ın temel ilkelerini yorumlar.
• A priori ile a posteriori bilgi ayrımını uygulama örnekleriyle çözer.
• Temellendirme sorununu öncül ve varsayım ayrımı üzerinden analiz eder.

Anahtar fikirler

• Epistemoloji, bilginin yapısını, kapsamını ve kaynaklarını inceleyen felsefe dalıdır.
• Rasyonalizm aklı, empirizm ise deneyi bilginin temel kaynağı sayar.
• Locke'un tabula rasa benzetmesi, zihnin doğuşta boş olduğunu ve düşüncelerin deneyle yazıldığını anlatır.
• Hume, neden ile sonuç bağlantısının doğada değil zihnin alışkanlığında kurulduğunu savunur.
• Kant rasyonalizm ile empirizmi sentezler; bilgi, duyu ile anlama faaliyetlerinin iş birliğidir.
• Uzay ve zaman Kant için a priori biçimlerdir ve deneyden önce gelir.

Konunun özeti

Rasyonalizm aklı, empirizm deneyi temele alır; Kant ikisini sentezleyip bilginin sınırlarını çizer. Sezgi ve süre kavramları deneyin sınırlarına başvurur. Temellendirme sorusu bilginin hangi ilkeler üzerine kurulacağını sorar; çağdaş yaklaşımlar bilgi ile iktidar, dil ve iletişimsel eylem üzerinden yeni sınırlar arar.

Sık yapılan hatalar

• Rasyonalizmi empirizmle aynı saymak: Biri bilgiyi akıla, öteki deneye dayandırır; ikisi ayrı kaynak önerir.
• Hume'un nedensellik eleştirisini yok saymak: Nedenselliği doğanın kendisinde değil, zihnin alışkanlığında görür.
• Kant'ın iki yaklaşım arasında seçim yaptığını düşünmek: Kant rasyonalizm ile empirizmi sentezleyen bir kuram kurmuştur.

İlgili konular

• Felsefeye Giriş ve Felsefenin Alanı
• Felsefe ve Varoluş
• Varlık Felsefesi: Teller ve Anlam
• Gerçeklik ve Doğruluk
• Şüphecilik ve Bilginin Sınırları
• Ahlak Kuramları: Faydacı ve Deontolojik