Ahlak Kuramları: Faydacı ve Deontolojik nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Faydacılık ve deontoloji kuramlarının temel ölçütlerini açıklar.
• Faydacılıkta yarar hesabının girdilerini ve tarafsızlık ilkesini sınıflandırır.
• Kant'sa küçük öncül, büyük öncül ve genellenebilirlik sınamasını birbirinden ayırır.
• İki kuramın bir olay karşısındaki gerekçelerini karşılaştırır.
• Ahlaki yükümlülüğün iki kuramdaki kaynağını uygular.

Anahtar fikirler

• Faydacılık ölçütü sonuçtur; deontoloji ölçütü niyet ve maksimdir.
• Bentham'ın hesabında yarar, haz ile acın farkıdır; hesap tarafsız yapılır.
• Tarafsızlık ilkesi, adaletin de temelidir: her kişinin birimi eşit sayılır.
• Mill, hazların niceliksel karşılaştırmasına niteliksel bir ölçüt eklemiştir.
• Kant'sa küçük öncül kişinin maksimidir, büyük öncül ise akıl yasasıdır.
• Genellenebilirlik sınaması çelişkiyi arar, çoğunluğun onayını değil.

Konunun özeti

Mill, hazların niteliğini de hesaba katar. Deontoloji ise ölçütü niyette arar: küçük öncül belirlenir, büyük öncülle sınanır ve çelişki varsa eylem yasaklanır. İyi niyet ile insan onuru, deontolojinin temel taşlarıdır.

Sık yapılan hatalar

• Faydacılığı bireysel hazcılıkla aynı saymak: Hesapta kişinin kendi mutluluğuna ayrı ağırlık verilmez; tarafsızlık ilkesi esastır.
• Deontolojiyi sonuçları tamamen yok sayan kuram sanmak: Sonuç ölçüt değildir, ancak önemsiz de değildir.
• Yüksek hazları Bentham'a atamak: Niteliksel ayrım Mill'in düzeltmesidir; Bentham yalnızca miktarı esas alır.

İlgili konular

• Epistemoloji: Bilginin Kaynakları
• Gerçeklik ve Doğruluk
• Şüphecilik ve Bilginin Sınırları
• Erdem etiği ve Erdem
• Özgürlük ve Ahlaki Sorumluluk
• Siyaset Felsefesi ve Devlet