Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler (Sıcaklık, Basınç ve Madde Cinsi) nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Katı, sıvı ve gaz maddelerin çözünürlüğünün sıcaklığa bağlı değişimini karşılaştırmak
• Basıncın yalnızca gazların çözünürlüğünü etkilediğini ve Henry yasasını açıklamak
• Gazların farklı sıvılardaki çözünürlüklerini kutupluluk ve molekül ağırlığına bağlamak
• Ortak iyon etkisini ve doygunluğun çözünürlükle ilişkisini örneklerle göstermek
• Çözünürlükle çözünme hızını birbirinden ayırarak sıcaklık etkisinin ikisine etkisini karşılaştırmak

Anahtar fikirler

• Katı maddelerin çözünmesi çoğunlukla endotermik olduğu için sıcaklık artışı çözünürlüklerini genellikle artırır.
• Gazların çözünmesi ekzotermik olduğu için sıcaklık artışı gazların çözünürlüğünü azaltır, basınç artışı ise artırır.
• Basınç değişimi yalnızca gazların çözünürlüğünde belirgindir; katı ve sıvılarda bu etki ölçülebilir düzeyde ihmal edilir.
• Henry yasasına göre sabit sıcaklıkta gazın sıvıdaki çözünürlüğü, gazın kısmi basıncıyla doğru orantılıdır.
• Aynı kutupluluktaki gazlarda molekül ağırlığı arttıkça suda çözünürlük azalır; metan propandan daha iyi çözünür.
• Ortak iyon derişiminin artırılması, Le Châtelier ilkesine göre dengeyi katı ya da gaz fazına kaydırarak çözünürlüğü düşürür.

Konunun özeti

Sıcaklık artışı katıların çözünürlüğünü genellikle artırır, gazlarınki azaltır; sıvılarda etki değişkendir. Basınç yalnızca gazların çözünürlüğünde belirgindir ve Henry yasası bu ilişkiyi tanımlar. Çözünürlük çözücünün cinsine bağlıdır; benzer benzeri çözer ilkesi ve molekül ağırlığı bu seçimi belirler. Ortak iyon eklenmesi çözünürlüğü azaltır. Doymuş bir çözeltiye aynı çözüneni eklemek doygunluğu bozmaz; çözünürlük sınırını genişletmek için çözücü eklemek gerekir. Çözünme hızı ise ayrı bir büyüklüktür ve kaba öğütme ile karıştırmayla değişir.

Sık yapılan hatalar

• Basıncın her madde türünde çözünürlüğü artırdığını düşünmek: Basınç değişiminin belirgin etkisi yalnızca gazlar için geçerlidir; katı ve sıvılarda bu etki ölçülebilir düzeyde ihmal edilir.
• Sıcaklığın gaz çözünürlüğünü artırdığını sanmak: Gazların çözünmesi ekzotermik olduğu için sıcaklık artışı onları çözeltiden uzaklaştırır ve çözünürlük azalır.
• Doymuş çözeltiye çözünen ekleyerek derişimi artırmaya çalışmak: Doygunluk sınırı aşılamaz; eklenen fazladan madde katı ya da gaz fazında kalır.

İlgili konular

• Karışımları Ayırma Yöntemleri
• Koligatif Özellikler
• Çözünme Olayının Sınıflandırılması
• Çözeltilerin Sınıflandırılması
• Derişim Birimleri (Molarite ve ppm)
• Koligatif Özellikler (Kaynama Noktası Yükselmesi ve Donma Noktası Düşmesi)