TYTTürkçe
Türkçe · TYT · Cümle, Anlatım ve Metin Bilgisi
Bir düşünce tek başına çoğu zaman yetersizdir. "Okumak iyidir" diyen bir yazar, bunu neden okuduğu, okumanın nasıl geliştirdiği ve bunu hangi örnekle desteklediği konusunda bilgi vermezse okur ikna olmaz. İşte düşünceyi açan, derinleştiren ve ikna eden bu işlemlere düşünceyi geliştirme yolları denir.
Bu başlıkta sekiz temel yolu tanıyacak ve her birinin ne zaman kullanıldığını öğreneceksiniz. Sınavda bu konu çoğu zaman bir paragrafta hangi yolun kullanıldığını sorar. Paragraftaki ipuçlarını tanımak soruyu çözmeye yeter.
Paragrafta ana düşünce, onu açan yardımcı düşünceler ve bu düşünceleri birbirine bağlayan ifadeler bulunur. Düşünceyi geliştirme yolları, yardımcı düşüncelerin ana düşünceye bağlanma biçimidir.
İkinci ön bilgi, cümle bağlayıcılarıdır. "Örneğin", "çünkü", "buna karşılık", "öyleyse", "diyelim ki", "ilk olarak" gibi ifadeler, hangi geliştirme yolunun kullanıldığını hemen haber verir. Bu ipuçları tanındığında sorular kolaylaşır.
Açıklama, bir konunun nasıl ya da neden öyle olduğunu göstermedir. Açıklamada amaç okuru ikna etmek değil, bir şeyi anlatmaktır.
Örnekleme, düşünceyi somut bir örnekle desteklemedir. Genel yargı, örnek aracılığıyla somutlaştırılır.
Karşılaştırma, iki varlığın ortak ve farklı yönlerinin karşılaştırılmasıdır. Benzerlikten çok farklılık üzerinden ilerler.
Tanımlama, bir kavramın ne olduğunun belirtilmesidir. Genellikle cümle içinde özne ve yüklem kullanılarak yapılır.
Kanıtlama, düşüncenin doğruluğunun verilerle desteklenmesidir. Sayı, istatistik, belge ve gözlem kanıt sayılır.
Sonuç çıkarma, verilen bilgilerden bir yargıya ulaşmadır. Sonuç, açıklamanın son bölümünde ortaya çıkar.
Sıralama, düşüncelerin bir ölçüte göre dizilmesidir. Önem sırası, zaman sırası ya mekân sırası ölçüt olabilir.
Tasvir, düşünceyi duyu organlarıyla algılanan ayrıntılarla zenginleştirmedir. Tasvir betimlemeyle ilişkilidir.
Aşağıdaki tablo, düşünceyi geliştirme yollarını ipuçları ve amacına göre yan yana koyar. Sorudaki ipucuna bakarak hangi yolun kullanıldığını bulabilirsiniz.
| Yol | Amaç | Paragraftaki ipucu | Kullanıldığı düşünce | Sık karıştırılan |
|---|---|---|---|---|
| Açıklama | Bir şeyi anlatmak | Çünkü, yani, böylece | Bir olgu ya da kavram | Tanımlama |
| Örnekleme | Somutlaştırmak | Örneğin, şöyle, diyelim | Genel bir yargı | Açıklama |
| Karşılaştırma | Farkı ortaya koymak | Buna karşılık, oysa, ise | İki varlık | Sıralama |
| Tanımlama | Kavramı belirlemek | Şudur, denir, olarak tanımlanır | Bir kavram | Açıklama |
| Kanıtlama | Doğruluğu göstermek | Araştırmalara göre, verilere göre | Bir iddia | Örnekleme |
| Sonuç çıkarma | Yargıya ulaşmak | Dolayısıyla, öyleyse, sonuçta | Verilen bilgiler | Açıklama |
| Sıralama | Düzeni kurmak | Önce, sonra, ilk olarak | Bir liste | Karşılaştırma |
| Tasvir | Ayrıntı kazandırmak | Kırmızı, ağır, ıslak | Bir nesne ya da durum | Kanıtlama |
Adım 1 — Ana düşünceyi belirle. Paragrafın düşüncesi nedir, önce onu bul.
Adım 2 — Yardımcı düşünceleri işaretle. Ana düşünceyi açan her cümleyi ayrı olarak işaretle.
Adım 3 — Bağlayıcı ifadeleri ara. "Örneğin", "çünkü", "ise" gibi ifadeler hangi yolun kullanıldığını gösterir.
Adım 4 — Sonucu yaz. "Bu yol şu amaçla kullanılmıştır" biçiminde gerekçelendir.
Düşünceyi geliştirme yolları sorularında kayıp, çoğu zaman yolların birbirine karıştırılmasından gelir.
Düşünceyi geliştirme yolları, ana düşünceyi açan ve ikna eden işlemlerdir. Açıklama bir konunun nasıl ya da neden öyle olduğunu gösterir; tanımlama ise kavramın ne olduğunu belirtir. Örnekleme genel yargıyı somutlaştırır, kanıtlama ise iddiayı verilerle destekler. Karşılaştırma iki varlığın ortak ve farklı yönlerini yan yana koyar; sıralama düşüncelere bir düzen verir. Sonuç çıkarma verilen bilgilerden bir yargıya ulaşır. Tasvir duyu organlarıyla algılanan ayrıntılarla düşünceyi zenginleştirir. Paragraftaki bağlayıcı ifadeler hangi yolun kullanıldığını doğrudan gösterdiği için önce onlar aranmalıdır. Aynı yolla gelen yardımcı düşünceler tek bir yol altında sayılır.
Kendi kendine dene: Önce tek bir düşünce se ve onu açıklama, örnekleme, karşılaştırma ve tanımlama yollarıyla dört ayrı paragrafta geliştir. İkinci adımda her paragrafta hangi yolun kullanıldığını gerekçesiyle belirt. Üçüncü adımda her yolun bağlayıcı ifadesini yaz. Son olarak bir düşünceye en çok uygun yolu seç ve gerekçeni yaz.
Bir düşünceyi açıklama, örnek verme, karşılaştırma, tanımlama, kanıtlama, sonuç çıkarma, sıralama ve tasvir yollarıyla düşünceyi genişletme ve okuru ikna etme yöntemleri. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Bir yolun neden bu biçimde yapıldığını anlatan paragrafta hangi yol kullanılmıştır?
Sonuç/cevap: Açıklama
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Verilen bilgilerden bir yargıya ulaşılan paragrafta hangi yol kullanılmıştır?
Sonuç/cevap: Sonuç çıkarma
Soru: Düşünceyi geliştirme yollarını tanımlayınız. Her yol için kendi yazdığınız iki cümlelik bir örnek veriniz.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Yolların tanımı yazılır (8 puan). Her yol için iki cümlelik örnek verilir (10 puan). Örneklerde kullanılan yolların gerekçesi yazılır (7 puan). Toplam 25 puan.
Bir düşünce tek başına çoğu zaman yetersizdir. "Okumak iyidir" diyen bir yazar, bunu neden okuduğu, okumanın nasıl geliştirdiği ve bunu hangi örnekle desteklediği konusunda bilgi vermezse okur ikna olmaz. İşte düşünceyi açan, derinleştiren ve ikna eden bu işlemlere düşünceyi geliştirme yolları denir.
Bir düşünce tek başına çoğu zaman yetersizdir. "Okumak iyidir" diyen bir yazar, bunu neden okuduğu, okumanın nasıl geliştirdiği ve bunu hangi örnekle desteklediği konusunda bilgi vermezse okur ikna olmaz. İşte düşünceyi açan, derinleştiren ve ikna eden bu işlemlere düşünceyi geliştirme yolları denir. Bu başlıkta sekiz…
Açıklama ile tanımlamanın farkı: biri nasıl ya da neden, diğeri ne olduğunu söyler.
Açıklamayı tanımlama sanmak: Tanımlama kavramın ne olduğunu belirtir; açıklama ise nasıl ya da neden öyle olduğunu gösterir. Örnekleme ile kanıtlama: Örnekleme düşünceyi somutlaştırır, kanıtlama ise doğruluğunu verilerle destekler.
Açıklama = bir konunun nasıl ya da neden öyle olduğunu göstermedir · Örnekleme = genel yargıyı somut bir örnekle desteklemedir · Karşılaştırma = iki varlığın ortak ve farklı yönlerini yan yana koymadır · Tanımlama = bir kavramın ne olduğunu belirtmedir
"örnekleme yolu" kavramı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: A) Genel bir yargıyı somut bir örnekle desteklemedir
Genel bir yargıyı kavramı Düşünceyi Geliştirme Yolları konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
"sonuç çıkarma yolu" kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: A) Verilen bilgilerden bir yargıya ulaşmaktır
Verilen bilgilerden bir kavramı Düşünceyi Geliştirme Yolları konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Aşağıdaki ifadelerden hangisi "sayım ölçütü" konusunda geçerlidir?
Doğru cevap: D) Aynı yolla gelen yardımcı düşünceler tek bir yol sayılır
Aynı yolla gelen kavramı Düşünceyi Geliştirme Yolları konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Türkçe için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Düşünceyi Geliştirme Yolları konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç