TYTTürkçe
Türkçe · TYT · Cümle, Anlatım ve Metin Bilgisi
Edebi metinlerde sözcükler bildiğimiz anlamının ötesinde kullanılır. "Gözleri çelikten" denilen bir cümlede göz, göz olmaktan çıkar ve bir güç simgesine dönüşür. İşte gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir kavramı canlandıran sözcüklere imge denir. İmge, metnin anlamını derinleştiren en güçlü araçtır.
Bu başlıkta önce imge türlerini tanıyacak, sonra edebî unsurları öğrenecek, en sonunda da yorum kavramı ile yorumun temel ilkelerini inceleyeceksiniz. Sınavda bu konu çoğu zaman bir cümledeki sözcüğün imge mi yoksa gerçek anlamda mı kullanıldığını sorar. Bunu ayırt etmek için imgenin şartlarını bilmek gerekir.
Anlatılan konu ile sözcüklerin taşıdığı anlam arasında bir mesafe vardır. Sözcük bu mesafeyi yok ettiğinde metin sade bir bilgi aktarımı olur; mesafe bırakıldığında ise metin edebî bir metne dönüşür. Bu yüzden imge bulmak, sözcüğün bildiğimiz anlamı dışında bir anlam taşıyıp taşımadığını araştırmaktır.
İkinci ön bilgi, duyu organlarının sınırlarıdır. Ses, koku, tat gibi algılar duyu organlarıyla ilişkilidir. Bir kavramın bu algılardan birine aktarılması, imgenin en sık görülen biçimidir.
İmge, gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir kavramı canlandıran sözcük ya da sözcük grubudur. İmge bir karşılaştırma ilişkisi kurar ve bu ilişki okurda yeni bir anlam uyandırır.
Teşhis, insana özgü niteliklerin cansız varlıklara aktarılmasıdır. Ağacın gözleri, dalın elleri bu türe girer.
Tevsif, cansız varlıklara insan özellikleri dışında bir özellik ya da hareket verilmesidir. Rüzgârın ısrarla vurması, denizin gürlemesi bu türe girer.
Kinaye, bir sözcüğün gerçek anlamıyla değil başka bir anlamıyla kullanılmasıdır. İki anlamlı bir ifade seçilerek anlam başka bir yöne çekilir.
Edebî unsur, metnin etkisini artıran anlatım ögeleridir. Bunlar düzyazıda da görülebilir; imge ise çoğu zaman edebî metinlerde belirgindir.
Yorum, metinde yazılı olanı ve ondan çıkarılabileni yorumlayarak ortaya koyma işlemidir. Yorumda metnin dışına çıkılmaz.
Yorumda ana düşünceye ve yardımcı düşüncelere uyulur. Metinde yazılı olmayan bir bilgi yoruma eklenemez.
Aşağıdaki tablo, imge türlerini ve edebî unsurları ayırt edici ölçütlerine göre yan yana koyar. Sorudaki cümlenin hangi satıra uyduğunu bulmak, imgenin türünü belirler.
| Unsur | Tanım | Örnek yapı | Ayırt edici ölçüt | Sık karıştırılan |
|---|---|---|---|---|
| Teşhis | İnsan özelliğinin cansıza aktarılması | Ağacın gözleri | Özellik insana aittir | Tevsif |
| Tevsif | Cansıza başka bir özellik ya da hareket verilmesi | Rüzgârın vurması | Özellik insana ait değildir | Teşhis |
| Kinaye | Başka anlamla kullanma | Eli kıpkız olmak | Anlam başka yöne çekilir | Mecaz-ı birebir |
| Birleştirme imgesi | Benzerlik yoluyla aktarım | Taş gibi sert | Karşılaştırma ilişkisi vardır | Teşhis |
| Edebî unsur | Metnin etkisini artıran öge | Abartma, tekrar | Anlatımı güçlendirir | İmge |
| Yorum | Metinden çıkarılan anlam | Ana düşüncenin açımlanması | Metnin dışına çıkılmaz | Tahmin |
| Tekrar | Bir sözcüğün birden çok kez söylenmesi | Yine, yine, yine | Sözcük tekrarlanmıştır | Sıralama |
Adım 1 — Cümlede vurgulanan sözcüğü bul. Anlamı değiştiren, beklenmedik biçimde kullanılan sözcük imgenin taşıyıcısıdır.
Adım 2 — Sözcüğün gerçek anlamını sor. Sözcük, gerçekten o işi yapıyor mu yapamıyor mu?
Adım 3 — Aktarılan özelliği belirle. Özellik insana aitse teşhis, insana ait değilse tevsif söz konusudur.
Adım 4 — Gerekçe yaz. "Şu sözcük, şu özelliği aktardığı için imgedir" biçiminde tek cümlelik bir açıklama yaz.
İmge sorularında kayıp, çoğu zaman gerçek anlam ile mecaz anlamın karıştırılmasından gelir.
İmge, gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir kavramı canlandıran sözcüktür. Teşhiste insana özgü nitelikler cansız varlıklara aktarılır; tevsifte insana ait olmayan bir özellik ya da hareket verilir. Kinayede sözcük gerçek anlamıyla değil başka bir anlamıyla kullanılır. Birleştirme imgesinde benzetme ilişkisi kurulur. Edebî unsurlar metnin etkisini artırır ve düzyazıda da görülebilir. Yorum, metinde yazılı olanı ve ondan çıkarılabileni açımlama işlemidir; metnin dışına çıkılmaz ve yazarın niyeti tahmin edilmez. İmge bulurken önce vurgulanan sözcük, sonra gerçek anlam, sonra aktarılan özellik denetlenmelidir.
Kendi kendine dene: Önce yedi cümle yaz ve her birinde bir imge kullan. İkinci adımda her cümlenin imgesini altına çiz ve gerçek anlamını yaz. Üçüncü adımda imgeleri teşhis, tevsif, kinaye ve birleştirme olarak sınıflandır. Son olarak bir düzyazı paragrafı alıp içindeki edebî unsurları bul ve yorum ilkesine göre neden o unsurların kullanıldığını açıkla.
Edebiyatta imge kavramı, imge türleri, edebî unsurlar ile yorum kavramı ve metin yorumunda uyulması gereken temel ilkeler. Bu konuda ögrenme çıktıları:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: "Ağacın gözleri iki tarafta parlıyordu." cümlesindeki imge türü nedir?
Sonuç/cevap: Teşhis
Daha ileri bir uygulama:
Soru: Metinde yazılı olanı ve ondan çıkarılabileni açımlama işlemine ne denir?
Sonuç/cevap: Yorum
Soru: İmge kavramını tanımlayınız. Teşhis, tevsif ve kinaye imgelerini tanımlayarak her birine birer örnek veriniz.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İmgenin tanımı yazılır (4 puan). Teşhis tanımlanır ve örnek verilir (7 puan). Tevsif tanımlanır ve örnek verilir (7 puan). Kinaye tanımlanır ve örnek verilir (7 puan). Toplam 25 puan.
Edebi metinlerde sözcükler bildiğimiz anlamının ötesinde kullanılır. "Gözleri çelikten" denilen bir cümlede göz, göz olmaktan çıkar ve bir güç simgesine dönüşür. İşte gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir kavramı canlandıran sözcüklere imge denir. İmge, metnin anlamını derinleştiren en güçlü araçtır.
Edebi metinlerde sözcükler bildiğimiz anlamının ötesinde kullanılır. "Gözleri çelikten" denilen bir cümlede göz, göz olmaktan çıkar ve bir güç simgesine dönüşür. İşte gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir kavramı canlandıran sözcüklere imge denir. İmge, metnin anlamını derinleştiren en güçlü araçtır. Bu başlıkta…
İmge için gerçek anlamdan uzaklaşmak gerekir; gerçek anlam imge oluşturmaz.
Gerçek anlamı imge saymak: Sözcük gerçekten gösterdiği işi yapıyorsa ortada imge yoktur; imge için gerçek anlamdan uzaklaşmak gerekir. Teşhis ile tevsifi karıştırmak: Teşhiste aktarılan özellik insana aittir; tevsifte insana ait olmayan bir özellik ya da hareket aktarılır.
İmge = gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir kavramı canlandıran sözcüktür · Teşhis = insana özgü özelliğin cansız varlığa aktarılmasıdır · Tevsif = insana ait olmayan özellik ya da hareketin cansıza verilmesidir · Kinaye = sözcüğün başka bir anlamla kullanılmasıdır
"teşhis" kavramı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: B) İnsana özgü niteliklerin cansız varlıklara aktarılmasıdır
İnsana özgü niteliklerin kavramı İmge ve Yorum konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Aşağıdaki tanımlardan hangisi "imge" kavramına aittir?
Doğru cevap: A) Gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir kavramı canlandıran sözcüktür
Gerçek anlamından uzaklaşarak kavramı İmge ve Yorum konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
"eksik ögenin etkisi" ile ilgili olarak doğru olan hangisidir?
Doğru cevap: D) İmgenin ortaya çıkmasını sağlayabilir
İmgenin ortaya çıkmasını kavramı İmge ve Yorum konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Türkçe için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa İmge ve Yorum konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç