Düşünceyi Geliştirme Yolları

Konu Anlatımı

Bu Konuda Neler Öğreneceğiz?

Bir düşünce tek başına çoğu zaman yetersizdir. "Okumak iyidir" diyen bir yazar, bunu neden okuduğu, okumanın nasıl geliştirdiği ve bunu hangi örnekle desteklediği konusunda bilgi vermezse okur ikna olmaz. İşte düşünceyi açan, derinleştiren ve ikna eden bu işlemlere düşünceyi geliştirme yolları denir.

Bu başlıkta sekiz temel yolu tanıyacak ve her birinin ne zaman kullanıldığını öğreneceksiniz. Sınavda bu konu çoğu zaman bir paragrafta hangi yolun kullanıldığını sorar. Paragraftaki ipuçlarını tanımak soruyu çözmeye yeter.

Ön Bilgi: Paragrafta Düşünce Ağı

Paragrafta ana düşünce, onu açan yardımcı düşünceler ve bu düşünceleri birbirine bağlayan ifadeler bulunur. Düşünceyi geliştirme yolları, yardımcı düşüncelerin ana düşünceye bağlanma biçimidir.

İkinci ön bilgi, cümle bağlayıcılarıdır. "Örneğin", "çünkü", "buna karşılık", "öyleyse", "diyelim ki", "ilk olarak" gibi ifadeler, hangi geliştirme yolunun kullanıldığını hemen haber verir. Bu ipuçları tanındığında sorular kolaylaşır.

Temel Kurallar

Açıklama, bir konunun nasıl ya da neden öyle olduğunu göstermedir. Açıklamada amaç okuru ikna etmek değil, bir şeyi anlatmaktır.

Örnekleme, düşünceyi somut bir örnekle desteklemedir. Genel yargı, örnek aracılığıyla somutlaştırılır.

Karşılaştırma, iki varlığın ortak ve farklı yönlerinin karşılaştırılmasıdır. Benzerlikten çok farklılık üzerinden ilerler.

Tanımlama, bir kavramın ne olduğunun belirtilmesidir. Genellikle cümle içinde özne ve yüklem kullanılarak yapılır.

Kanıtlama, düşüncenin doğruluğunun verilerle desteklenmesidir. Sayı, istatistik, belge ve gözlem kanıt sayılır.

Sonuç çıkarma, verilen bilgilerden bir yargıya ulaşmadır. Sonuç, açıklamanın son bölümünde ortaya çıkar.

Sıralama, düşüncelerin bir ölçüte göre dizilmesidir. Önem sırası, zaman sırası ya mekân sırası ölçüt olabilir.

Tasvir, düşünceyi duyu organlarıyla algılanan ayrıntılarla zenginleştirmedir. Tasvir betimlemeyle ilişkilidir.

Düşünceyi Geliştirme Yolları Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tablo, düşünceyi geliştirme yollarını ipuçları ve amacına göre yan yana koyar. Sorudaki ipucuna bakarak hangi yolun kullanıldığını bulabilirsiniz.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Adım 1 — Ana düşünceyi belirle. Paragrafın düşüncesi nedir, önce onu bul.

Adım 2 — Yardımcı düşünceleri işaretle. Ana düşünceyi açan her cümleyi ayrı olarak işaretle.

Adım 3 — Bağlayıcı ifadeleri ara. "Örneğin", "çünkü", "ise" gibi ifadeler hangi yolun kullanıldığını gösterir.

Adım 4 — Sonucu yaz. "Bu yol şu amaçla kullanılmıştır" biçiminde gerekçelendir.

Sık Yapılan Hatalar

Düşünceyi geliştirme yolları sorularında kayıp, çoğu zaman yolların birbirine karıştırılmasından gelir.

• Açıklamayı tanımlama sanmak: Tanımlama kavramın ne olduğunu belirtir; açıklama ise nasıl ya da neden öyle olduğunu gösterir.
• Örnekleme ile kanıtlama: Örnekleme düşünceyi somutlaştırır, kanıtlama ise doğruluğunu verilerle destekler.
• Karşılaştırmayı sıralama sanmak: Karşılaştırmada iki varlık yan yana konur; sıralamada düzen kurulur.
• Bağlayıcıyı görmezden gelmek: Paragraftaki bağlayıcı ifadeler yolun adını doğrudan verir; bunlar okunmazsa seçenek bulunamaz.
• Her yardımcı düşünceyi ayrı yol saymak: Aynı yolla gelen yardımcı düşünceler tek bir yol altında değerlendirilir.
• Tasviri betimlemeyle aynı saymak: Tasvir düşünceyi zenginleştiren bir yoldur; betimleme ise anlatım biçimidir.

Özet

Düşünceyi geliştirme yolları, ana düşünceyi açan ve ikna eden işlemlerdir. Açıklama bir konunun nasıl ya da neden öyle olduğunu gösterir; tanımlama ise kavramın ne olduğunu belirtir. Örnekleme genel yargıyı somutlaştırır, kanıtlama ise iddiayı verilerle destekler. Karşılaştırma iki varlığın ortak ve farklı yönlerini yan yana koyar; sıralama düşüncelere bir düzen verir. Sonuç çıkarma verilen bilgilerden bir yargıya ulaşır. Tasvir duyu organlarıyla algılanan ayrıntılarla düşünceyi zenginleştirir. Paragraftaki bağlayıcı ifadeler hangi yolun kullanıldığını doğrudan gösterdiği için önce onlar aranmalıdır. Aynı yolla gelen yardımcı düşünceler tek bir yol altında sayılır.

Kendi kendine dene: Önce tek bir düşünce se ve onu açıklama, örnekleme, karşılaştırma ve tanımlama yollarıyla dört ayrı paragrafta geliştir. İkinci adımda her paragrafta hangi yolun kullanıldığını gerekçesiyle belirt. Üçüncü adımda her yolun bağlayıcı ifadesini yaz. Son olarak bir düşünceye en çok uygun yolu seç ve gerekçeni yaz.

Ne Öğreneceğiz

Bir düşünceyi açıklama, örnek verme, karşılaştırma, tanımlama, kanıtlama, sonuç çıkarma, sıralama ve tasvir yollarıyla düşünceyi genişletme ve okuru ikna etme yöntemleri. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Düşünceyi geliştirmenin temel yollarını tanır.
• Açıklama ile tanımlama arasındaki farkı belirtir.
• Karşılaştırma ve sıralama yollarını ayırt eder.
• Bir paragrafta kullanılan düşünceyi geliştirme yollarını belirler.
• Bir düşünce için uygun geliştirme yolunu gerekçesiyle seçer.
• Verilen paragraflarda kullanılan yolları sayar.
• Düşünceyi geliştirmenin amacını açıklar.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir yolun neden bu biçimde yapıldığını anlatan paragrafta hangi yol kullanılmıştır?

1. Paragrafta neden açıklanmaktadır.
2. Anlatım bir açıklamaya dayanmaktadır.
3. Yol açıklamadır.

Sonuç/cevap: Açıklama

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Verilen bilgilerden bir yargıya ulaşılan paragrafta hangi yol kullanılmıştır?

1. Paragrafta birden çok bilgi verilmiştir.
2. Bu bilgilerden bir yargıya varılmıştır.
3. Yol sonuç çıkarmadır.

Sonuç/cevap: Sonuç çıkarma

Kendini Dene

Soru: Düşünceyi geliştirme yollarını tanımlayınız. Her yol için kendi yazdığınız iki cümlelik bir örnek veriniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Yolların tanımı yazılır (8 puan). Her yol için iki cümlelik örnek verilir (10 puan). Örneklerde kullanılan yolların gerekçesi yazılır (7 puan). Toplam 25 puan.