Konu Anlatımı
Bu konuda ne öğreneceğiz?
Bu konuda önce dinlemenin bir amaç doğrultusunda yapılıp yapılmadığını anlayacaksın. Amaçlı dinleme bir amaca yönelik dinlemedir; bu dinlemede not tutmak, özetlemek ve soru sormak gerekir. Bir dinleme metninden anlatılanların sırasını, kişileri, yerleri ve neden-sonuç ilişkisini çıkarabilecek, etkili dinlemenin aşamalarını uygulayabileceksin. İzlemede amaç belirleme, not tutma ve tartışma yöntemlerini öğreneceksin. Konuşmada ise ses tonu, ses yüksekliği, konuşma hızı, duraklamalar, beden dili, göz teması ve dinleme kurallarına uyacağın, konuşma türlerini tanıyacağın, konuşmada bağlamın etkisini kavrayacaksın.
Dinleme
Amaçlı dinleme bir amaca yönelik dinlemedir. Bu dinlemede not tutmak, özetlemek ve soru sormak gerekir. Bir dinleme metninde anlatılanların sırasını, kişileri, yerleri ve neden-sonuç ilişkisini çıkarabilmelisinizdir. Etkili dinleme ise dört davranışla gerçekleşir: odaklanma, not alma, soru sorma ve dinleneni özetleme. Dinlemek yalnızca duymak değildir; duyulan bilginin anlaşılması, değerlendirilmesi ve gerektiğinde yanıtlanması gerekir.
- Amaçlı dinlemede not tutmak, özetlemek ve soru sormak gerekir.
- Dinleme metninden sıra, kişi, yer ve neden-sonuç ilişkisi çıkarılmalıdır.
- Etkili dinleme: odaklanma, not alma, soru sorma, dinleneni özetleme.
- Dinlemek; duymak, anlamak, değerlendirmek ve gerektiğinde yanıtlamaktır.
İzleme
Görsel, film ve dizi izlemede olay örgüsüne, karakterlere, kullanılan dile, müzik ve sessizliklere, ışığa, çekim açılarına, kostümlere ve kurgu-gerçek sınırına dikkat edilir. İzlemede uygulanacak çalışma yöntemleri vardır: izlemeden önce amaç belirlemek, izleme sırasında not tutmak ve izlenilenle ilgili tartışma yapmak. Bu yöntemler izlemeyi boş bir eylem olmaktan çıkarıp düşünmeye dayalı bir çalışmaya dönüştürür.
Konuşma
Konuşma kuralları şunlardır: ses tonu, ses yüksekliği, konuşma hızı, duraklamalar, beden dili, göz teması ve dinleme. Konuşma türleri ise sohbet, konuşma, görüşme, söyleşi, sözlü anlatım, sunum, münazara ve tanıtmadır. Konuşmada bağlam önemlidir: dinleyici, amaç, ortam ve sözlü üslup birbirini etkiler. Aynı cümle farklı ortamlarda farklı biçimde söylendiğinde farklı anlam kazanabilir.
| Bağlam öğesi | Nasıl etki eder? |
|---|
| Dinleyici | Karşıdakinin yaşını, bilgisini ve ilgisini belirler |
| Amaç | İnandırmak, bilgi vermek ya da açıklamak yönünü belirler |
| Ortam | Resmî ya da samimi üslubu, ses yüksekliğini etkiler |
| Sözlü üslup | Cümle uzunluğunu ve sözcük seçimini belirler |
Basit Örnek
Sınıfta öğretmen bir konu anlatırken izlencek yol haritası çıkarır, öğrenciler not alır, anlatım bittiğinde sorularını sorarlar ve sonunda öğretmenin anlattıklarını birlikte özetlerler. Bu süreçte amaçlı dinleme gerçekleşir; amaç dinlemektir, dinlenen özetlenmiş ve soru sorulmuştur.
İleri Örnek
Bir belgesel izlenirken izlenen kişiler, olayların oluş sırası ve kurgu ile gerçek arasındaki sınır not edilir. Ardından izlenilenle ilgili bir tartışma yapılır. Bu çalışma biçiminde izleme, amaç belirlemeyle başlar, not tutmayla sürer ve tartışmayla derinleşir; salt bir izleme eylemine dönüşmez.
Özgün örnek paragraf: Sabah toplantısında herkes notlarını açtı. Başkan kısa bir konuşma yaptı, dinleyenler başlarını salladı. Soru-cevap bölümünde iki katılımcı söz aldı, biri görüşünü gerekçesiyle açıkladı. Toplantı sonunda alınan kararlar birlikte özetlendi ve herkese dağıtıldı.
Özgün örnek dize: Konuştukça açıldı dilimiz, / Duraklarda saklıydı söz; / Sohbetin ortasında doğdu, / Dinleyen oldukça büyüdü.
Örnek: Sınıfta sunum yapan öğrenci, slaytlarını hazırlamıştı. Konuşmaya başlamadan önce amacını arkadaşlarına söyledi ve notlarını kontrol etti. Sunumun sonunda arkadaşları soru sordu; öğrenci soruları dinledi ve kısa bir özet yaparak konuşmayı tamamladı.
Sık Yapılan Hatalar
- Yanlış: Dinlemek yalnızca duymaktır. Doğru: Dinlemek duymayı, anlamayı, değerlendirmeyi ve gerektiğinde yanıtlamayı kapsar.
- Yanlış: Konuşmada dinlemek gerekli değildir. Doğru: Konuşma kurallarından biri dinlemektir; dinlemek konuşmak kadar önemlidir.
- Yanlış: İzlemede hiçbir amaç belirlemeye gerek yoktur. Doğru: İzleme çalışma yöntemleri arasında amaç belirlemek, not tutmak ve tartışma yapmak yer alır.
- Yanlış: Konuşma kuralları yalnızca ses tonuyla ilgilidir. Doğru: Ses tonu, ses yüksekliği, konuşma hızı, duraklamalar, beden dili, göz teması ve dinleme birlikte konuşma kurallarını oluşturur.
Özet
Amaçlı dinleme bir amaca yönelik dinlemedir ve bu dinlemede not tutmak, özetlemek, soru sormak gerekir. Bir dinleme metninden anlatılanların sırası, kişileri, yerleri ve neden-sonuç ilişkisi çıkarılabilmelidir. Etkili dinleme odaklanma, not alma, soru sorma ve dinleneni özetleme basamaklarıyla gerçekleşir. İzlemede olay örgüsüne, karakterlere, kullanılan dile, müzik ve sessizliklere, ışığa, çekim açılarına, kostümlere ve kurgu-gerçek sınırına dikkat edilir; çalışma yöntemleri amaç belirleme, not tutma ve tartışma yapmadır. Konuşma kuralları ses tonu, ses yüksekliği, konuşma hızı, duraklamalar, beden dili, göz teması ve dinlemedir. Konuşma türleri sohbet, konuşma, görüşme, söyleşi, sözlü anlatım, sunum, münazara ve tanıtmadır. Konuşmada bağlam dinleyici, amaç, ortam ve sözlü üslup açısından değerlendirilir.
Ön Bilgi
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
- Amaçlı dinleme ile amaçsız dinleme arasındaki fark, dinleme sırasında bir görev üstlenilip üstlenilmemesidir.
- Dinleme metninden neden-sonuç ilişkisi çıkarılamazsa metin yeterince anlaşılmamış demektir.
- Not tutmak, etkili dinlemenin dört davranışından biridir; özetlemek de öyle.
- İzlemede kurgu ile gerçek sınırını bilmek, izlenilenin değerlendirilmesini sağlar.
- Konuşmada göz teması ve beden dili, sözün doğrulanmış hâli olup üslubu etkiler.
- Aynı cümle farklı dinleyiciye göre farklı biçimde söylenmelidir; bağlam üslubu belirler.
Adım Adım Çözülmüş Örnek
Örnek 1: Amaçlı Dinleme Uygulaması konusunun adımları:
- Adım 1: Sunumun amacı belirlenir; dinleme buna göre yönlendirilir.
- Adım 2: Sunum sırasında önemli noktalar not edilir.
- Adım 3: Sunum sonunda özetlenir ve anlaşılmayan yerler için soru sorulur.
Karşılaştırma Tablosu
| Kavram | Açıklama |
|---|
| Amaçlı dinleme ile amaçsız dinleme arası | Amaçlı dinleme ile amaçsız dinleme arasındaki fark, dinleme sırasında bir görev üstlenilip üstlenilmemesidir. |
| Dinleme metninden neden-sonuç ilişkisi ç | Dinleme metninden neden-sonuç ilişkisi çıkarılamazsa metin yeterince anlaşılmamış demektir. |
| Not tutmak, etkili dinlemenin dört davra | Not tutmak, etkili dinlemenin dört davranışından biridir; özetlemek de öyle. |
| İzlemede kurgu ile gerçek sınırını bilme | İzlemede kurgu ile gerçek sınırını bilmek, izlenilenin değerlendirilmesini sağlar. |
| Konuşmada göz teması ve beden dili, sözü | Konuşmada göz teması ve beden dili, sözün doğrulanmış hâli olup üslubu etkiler. |
| Aynı cümle farklı dinleyiciye göre farkl | Aynı cümle farklı dinleyiciye göre farklı biçimde söylenmelidir; bağlam üslubu belirler. |
Kendini Dene
Soru: Bir konuşma metnini dinlerken uyguladığınız not tutma biçimini anlatınız ve hangi bilgileri not ettiğinizi açıklayınız.
Örnek cevap: Özgün bir örnek şöyle yazılabilir: Önce dinleme amacımı belirledim, örneğin sunumun ana noktalarını öğrenmek. Ardından kişileri, tarihleri, yerleri ve neden-sonuç ilişkilerini kısa notlarla kaydettim. Sunum sonunda notlarıma bakarak üç cümlelik bir özet çıkardım. Puanlama anahtarı: amacın belirlenmesi 4 puan; not tutulan bilgi türlerinin sayılması 8 puan; özet çıkarma adımının anlatılması 4 puan; düzenli anlatım 4 puan olarak değerlendirilir.
