5. SınıfTürkçe
Türkçe · 5. Sınıf · Yazım, Noktalama ve Türler
Türkçede cümleler büyük harfle başlar. Özel adlar da daima büyük harfle yazılır: Ankara, Elif, Türkiye. Özel ada gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır: Ali'nin, Ankara'ya, Şubat'ta. Millî bayram ve özel gün adları da büyük harfle başlar: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, 10 Kasım Atatürk'ü Anma Günü.
Kesme işareti üç yerde kullanılır: özel adlara gelen ekleri ayırmak, kısaltmalarda harfleri birbirine bağlamak ve gün adlarının kısaltmalarında. Örnekler: T.C., TBMM, Dr., Mustafa'nın. Kesme işareti konulmadığında sözcüğün yazılışı değişir ve anlam kayar.
Bağlaç olan de, da, de, da ayrı yazılır; bulunma ve yönelme eki olan -de, -da bitişik yazılır. Ayırma yöntemi şudur: sözcüğü cümleden çıkar; anlam bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır. Ben de geldim cümlesinden de çıkarıldığında anlam değişmez, bu yüzden ayrıdır. Kitaptaki bilgi sözünde -ki sözcüğün parçasıdır ve bitişik kalır.
Bağlaç olan ki ayrı, ekindeki -ki bitişik yazılır: öyle ki herkes şaşırdı, evdeki çocuk. Soru eki olan -mi, -mı, -mu, -mü her zaman ayrıdır: geldi mi, okudun mu. Soru eki bitişik yazıldığında yazım hatası ortaya çıkar.
| İşaret | Kullanım Yeri |
|---|---|
| Nokta | Anlatımı biten cümlelerin sonu, kısaltmalar |
| Virgül | Sıralanan öğeler arasında kısa duraklama |
| İki nokta | Liste ya da alıntıdan önce |
| Üç nokta | Eksilme ya da anlatımın sürmesi |
| Soru işareti | Soru cümleleri |
| Ünlem | Sevinç, korku, şaşkınlık ve emirler |
| Tırnak | Alıntı, ad ve yapıt adı |
Nokta, soru işareti ve ünlem işaretinden sonra yeni cümle büyük harfle başlar. Bu kural, işaretlerin cümleyi sonlandırdığını gösterir.
Yazım sorularında önce sözcüğün hangi göreve sahip olduğu belirlenir. de/da için çıkarma, -mi için soru eki, -ki için ise sözcüğün içindeki yapı test edilir. Noktalama sorularında ise cümlenin amacı; soru ise soru işareti, liste ise iki nokta, duygu ise ünlem aranır.
Büyük harfle yazılan özel adlar kendi kurallarına tabidir: cümle ortasında gelen özel ad, özel ad olmadığı için küçük harfle yazılmaz. Cümle içinde doğru nokta, virgül ve iki nokta, okuma ritmini belirler.
Soru cümleleri soru işaretiyle, ünlem cümleleri ünlemle biter; nokta olması gereken yerde ünlem kullanmak anlamı abartılı hâle getirir.
Metin üzerinde uygulama: Bir akşamüstü herkes erkenden uyudu cümlesini yazım ve noktalama düzeltmeleriyle yeniden yazın. Ardından yanına, ayrım yazımı ilgilendiren ikinci bir cümle ekleyip hangi sözcüklerin ayrı yazıldığını altı çizerek gösterin.
Türkçede cümleler büyük harfle başlar ve özel adlar daima büyük harfle yazılır. Bu kurala uyulduğunda, cümlelerin anlamlı ve net bir şekilde ifade edilmesi sağlanır. Örneğin, "Ankara", "Elif" ve "Türkiye" gibi özel adlar büyük harfle yazılır. Bu kural, özellikle öğrencilerin dil bilgisi konusunda doğru bir temel oluşturur. Ayrıca, özel adlarla ilgili yazım kuralları, cümlelerin akışını ve anlamını korur. Bu nedenle, özel adların büyük harfle yazılması, Türkçe dilindeki temel kurallardan biridir.
Büyük harf kuralı, öğrencilerin yazım ve dil bilgisi konusunda doğru bir şekilde öğrenmesini sağlar. Örneğin, "29 Ekim Cumhuriyet Bayramı" gibi özel gün adları büyük harfle yazılır. Bu kural, öğrencilerin cümlelerini doğru bir şekilde kurması ve anlamını korlaması için önemlidir. Ayrıca, özel adlarla ilgili yazım kuralları, öğrencilerin dil bilgisi konusunda daha iyi bir anlayış geliştirmelerine yardımcı olur. Bu nedenle, büyük harf kuralı, Türkçe dilindeki temel yazım kurallarından biridir.
Büyük harf, kesme işareti, de/da, ki, soru eki ve noktalama işaretleri Bu konuda ögrenme çıktıları:
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:
Soru: Ben de geldim cümlesinde de sözcüğü nasıl yazılmalıdır?
Sonuç/cevap: Ayrı yazılır: ben de geldim
Örnek 1: de/da Ayırımı konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Sözcüğün yazılışı, cümleden çıkarılarak | Sözcüğün yazılışı, cümleden çıkarılarak yapılan testle belirlenir. |
| Soru eki hiçbir durumda bitişik yazılmaz | Soru eki hiçbir durumda bitişik yazılmaz. |
| Millî bayram ve özel gün adları büyük ha | Millî bayram ve özel gün adları büyük harfle başlar. |
| Kesme işareti yalnızca ek için değil kıs | Kesme işareti yalnızca ek için değil kısaltmalarda da kullanılır. |
| Anlatımı tamamlayan noktalama işaretinde | Anlatımı tamamlayan noktalama işaretinden sonra büyük harf gelir. |
Bağlaç de/da'yı bitişik yazmak: Bağlaç ayrıdır; benDegeldim biçimindeki yazım sözcüğü parçalar ve hataya yol açar.
Soru ekini bitişik yazmak: Geldimi? biçimindeki yazım yanlıştır; soru eki her zaman ayrı yazılır.
Özel ada gelen eki kesmeyle ayırmamak: Ankara ya da Ali nin biçimindeki yazım, hem eki hem sözcüğü bozar.
Noktalama işaretini cümlenin amacına göre seçmemek: Soru cümlesine ünlem, emir cümlesine soru işareti koymak yanlıştır.
Cümleler ve özel adlar büyük harfle başlar, özel ada gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Bağlaç de/da ile ki ayrı, -de/-da ve -ki bitişik yazılır; soru eki ise her zaman ayrıdır. Noktalama işaretleri cümlenin amacına göre seçilir ve bu işaretlerden sonra büyük harf başlar.
Soru: Aşağıdaki üç cümleyi noktalama işaretlerini tamamlayarak yazınız ve kullandığınız her işareti gerekçelendiriniz: (1) Öğrenciler kitap, kalem ve defter hazırladı__ (2) Öğretmen: Yarın gezi var__ dedi (3) Ali geldi mi__
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Her doğru işaret 2 puan (toplam 6): nokta, iki nokta ve tırnak, soru işareti. Her gerekçe 2 puan (toplam 6): eş görevli sözcükler arasına virgül, doğrudan aktarılan sözün başlangıcında iki nokta ve sınırında tırnak, soru cümlesi sonuna soru işareti konur.
Türkçede cümleler büyük harfle başlar. Özel adlar da daima büyük harfle yazılır: Ankara, Elif, Türkiye. Özel ada gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır: Ali'nin, Ankara'ya, Şubat'ta. Millî bayram ve özel gün adları da büyük harfle başlar: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, 10…
Sözcüğün yazılışı, cümleden çıkarılarak yapılan testle belirlenir.
Bağlaç de/da'yı bitişik yazmak: Bağlaç ayrıdır; benDegeldim biçimindeki yazım sözcüğü parçalar ve hataya yol açar. Soru ekini bitişik yazmak: Geldimi? biçimindeki yazım yanlıştır; soru eki her zaman ayrı yazılır.
Cümle ve özel adlar büyük harfle başlar · Özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılır · Bağlaç de/da ayrı, bulunma eki -de/-da bitişik yazılır · Bağlaç ki ayrı, ek -ki bitişik yazılır
Büyük harf ve kesme işareti kurallarını uygular. Bağlaç de/da ile ek -de/-da'yı doğru ayırır. Bağlaç ki ile ek -ki'yi ayrı yazar.
Bağlaç olan de, da sözcükleri nasıl yazılır?
Doğru cevap: A) Ayrı.
Ayrı. - Bağlaç görevinde kullanılan «de» ve «da» sözcükleri her zaman ayrı yazılır. Birleşik yazılan de/da biçimleri «dede», «dada», «sende» gibi adlaşmış gövdelerde görülür; bağlaç anlamında ayrı yazılmaları gerekir. Doğru yazım ayrıdır.
Cümle sonuna kesinlik bildiren tamamlanmış bir düşünce için hangi işaret konur?
Doğru cevap: D) Nokta
Anlatımı biten ve kesinlik bildiren cümlelerin sonuna nokta konur.
Heyecan, korku veya sevinç bildiren cümlelerin sonuna hangi işaret konur?
Doğru cevap: C) Ünlem işareti
Duygu bildiren, emir ve şaşkınlık ifade eden cümlelerin sonuna ünlem işareti konur.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Türkçe için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Yazım Kuralları ve Noktalama konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç