Paragrafta Anlatım ve Düşünceyi Geliştirme

Konu Anlatımı

Bu konuda ne öğreneceğiz?

Bu konuda bir paragrafın nasıl kurulduğunu, düşüncenin hangi yollarla geliştirilebileceğini ve ana düşüncenin nasıl bulunacağını öğreneceksin.

Paragraf Nedir?

Anlamca ilgili cümlelerin bir araya gelmesine paragraf denir. Bir paragraf tek bir düşünceyi geliştirir; başka bir düşünce gerektiğinde yeni paragraf kurulur. Başlıktan sonraki ilk cümle genellikle düşüncenin özüdür.

Paragrafta tutarlılık, düzen, yineleme ve bağ bütünlüğü aranır: tutarlılık cümlelerin konuya uygunluğu, düzen düşüncenin sırayla ilerlemesi, yineleme düşünceyi pekiştiren tekrar, bağ bütünlüğü ise düşüncenin kopmadan sürmesidir.

Paragrafta Düşünceyi Geliştirme Yolları

Paragrafın Yönü

Bir düşünceyi savunan paragrafa savunma paragrafı, bir konuyu anlatan paragrafa açıklama paragrafı denir.

• Savunma paragrafı: Yazar bir görüşü benimser ve o görüşün doğru olduğunu gerekçeyle göstermeye çalışır.
• Açıklama paragrafı: Yazar bir konuyu, kavramı ya da olayı okura anlatır; yargıda bulunmak zorunda değildir.

Ana Düşünceyi Bulma

Ana düşünceyi bulurken yüklemler sıralanır, sonra onlarda ortak bir yargı aranır. Genel yargı ana düşüncedir.

Metnin Bölümleri

Her metinde giriş, gelişme ve sonuç bölümleri bulunur. Gelişmede konu ayrıntılarıyla ele alınır, sonuçta düşünce bir hükme bağlanır.

Basit Örnek

Kitaplar bana yeni dünyalar açtı cümlesi bir yargı bildirir ama düşünce açık değildir. Bu yargıyı açıklama ve örnek verme yollarıyla geliştirebiliriz.

İleri Örnek

Okuma alışkanlığını anlatan bir paragrafta ortak yargı okumanın kişiyi geliştirdiğidir. Bu yargı savunuluyorsa metin savunma, yalnızca anlatılıyorsa açıklama paragrafıdır.

Özgün örnek paragraf: Sınıf kütüphanesi öğrenciler için sessiz bir çalışma alanıdır. Bütün kitaplar aynı rafta toplandığı için arama zaman kaybettirmez. Sessiz ortam, okuma hızını ve dikkati birlikte artırır.

Özgün örnek dize: Paragrafın tek işi vardır: Tek bir düşünceyi büyütmek.

Sık Yapılan Hatalar

• Yanlış: Bir paragrafta iki düşünceyi birlikte geliştirmek. — Doğru: Her düşünce için ayrı paragraf kurmak.
• Yanlış: Ana düşünceyi ilk cümleden olduğu gibi almak. — Doğru: Yüklemleri sıralayıp en genel yargıyı bulmak.
• Yanlış: Açıklama paragrafında yazarın görüşünü koymak. — Doğru: Konuyu olduğu gibi anlatmak.
• Yanlış: Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini atlamak. — Doğru: Konuyu bu üç bölümlü düzende sunmak.

Özet

Paragraf, anlamca ilgili cümlelerin bir araya gelmesi ve tek bir düşünceyi geliştirmesidir. Düşünce yedi yolla güçlenir. Paragrafın yönü savunma ya da açıklama olabilir; ana düşünce yüklemler sıralanıp genel yargıyla bulunur.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Bir paragraf tek bir düşünceyi geliştirir; ikinci bir konu için yeni paragraf kurulur.
• Başlıktan sonra gelen ilk cümle genellikle düşüncenin özüdür.
• Düşünceyi geliştirme yolları yedi tanedir ve her biri düşünceyi farklı biçimde güçlendirir.
• Savunma paragrafı bir görüşü benimser, açıklama paragrafı bir konuyu anlatır.
• Ana düşünce, yüklemler sıralandıktan sonra bulunan en genel yargıdır.
• Tutarlılık bağlama uygunluk, düzen sıralı ilerleme, yineleme düşünceyi pekiştirme, bağ bütünlüğü ise düşüncenin kopmadan sürmesidir.
• Her metinde giriş, gelişme ve sonuç bölümleri bulunur.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Düşünceyi Geliştirme Yollarını Kullanma konusunun adımları:

1. Adım 1: Verilen yargıyı ana düşünce seçeriz.
2. Adım 2: Tanımlama yoluyla hecenin ünlüyle başladığını açıklarız.
3. Adım 3: Örnek yoluyla tek heceli sözcükleri sayarak düşünceyi somutlaştırırız.
4. Adım 4: Sonuç çıkarma yoluyla ünsüzle başlayan hecenin sayılamayacağını söyleriz.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Okuma alışkanlığının yararlarını anlatan, biri açıklama, biri savunma olmak üzere iki paragraf yazınız. Her paragrafta en az iki geliştirme yolu kullanıp kullandığınız yolları parantez içinde belirtiniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: İki paragrafın yazılması 6 puan; açıklama paragrafının yargıya başvurmadan konuyu anlatması 4 puan; savunma paragrafının görüşü benimsemesi ve gerekçe getirmesi 4 puan; her paragrafta en az iki geliştirme yolunun kullanılması 4 puan; kullanılan yolların doğru belirtilmesi 2 puan.