5. SınıfTürkçe
Türkçe · 5. Sınıf · Üst Düzey Anlatım Bozuklukları
Bu konuda anlatım bozukluklarının çeşitlerini tanıyacak, bozuk bir ifadede hatanın nerede olduğunu bulacak ve o ifadeyi düzgün bir cümleye dönüştüreceksin.
Bir yazıda düşüncenin doğru ve tam aktarılamamasına anlatım bozukluğu denir. Sözcükler doğru yazılmış olabilir; ancak düşünce eksik, belirsiz ya da çelişen bir hâle gelir. Bu yüzden yalnızca yazım hatası değildir.
İlk iki bozukluk ögelerle, son üçü düşüncenin kuruluşuyla ilgilidir.
Bozuk bir ifade beş adımda düzeltilir: yüklem bulunur, özne ve nesne denetlenir, anlamın iki kez verilip verilmediği araştırılır, olayların sırası kontrol edilir ve son olarak tek anlam doğrulanır.
| Bozukluk | Denetimde ne aranır? |
|---|---|
| Öge eksikliği | Özne ya da yüklem |
| Öge fazlalığı | Anlam iki kez verilmiş mi |
| Anlam belirsizliği | Birden çok anlama geliyor mu |
| Mantık ve olay dengesizliği | Sıra mantığa uygun mu |
| Tutarsızlık | Ögeler çelişiyor mu |
Yağmaktan ıslanan kız ıslanmadan eve girdi ifadesinde aynı özneye karşıt iki yargı bağlanmıştır. Yağmurda ıslanan kız ıslanmadan eve girdi biçiminde düzeltilince olay anlaşılır hâle gelir.
Aynı metinde birden çok bozukluk bulunabilir. Toplantıdan sonra eve gidecek belirsiz, önce sınava girdi, sonra ders çalıştı ise dengesizdir. Düzeltmede yöntemin sırası izlenmelidir.
Özgün örnek paragraf: Anlatım bozukluğu düşünceyi eksik ya da bulanık aktarmasıdır. Ben o filmi yeniden baştan izledim cümlesinde anlam iki kez verilir; yeniden sözcüğü çıkarılınca düşüncesi açılır.
Özgün örnek dize: Bir cümle bir iş görsün, iki iş görmesin.
Anlatım bozukluğu, düşüncenin eksik, belirsiz, yinelenen ya da çelişen biçimde yazılmasıdır. Beş temel bozukluk vardır: öge eksikliği, öge fazlalığı, anlam belirsizliği, mantık ve olay dengesizliği, tutarsızlık. Düzeltme yüklemin bulunmasıyla başlar; özne ve nesne, anlam tekrarı, olay sırası ve tek anlam denetimi sonra yapılır.
Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:
Örnek 1: Öge Eksikliğini Düzeltme konusunun adımları:
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Özne ve yüklem her cümlede zorunludur; ö | Özne ve yüklem her cümlede zorunludur; öge eksikliği bu iki ögeyle ilgilidir. |
| Aynı anlamın iki kez verilmesi öge fazla | Aynı anlamın iki kez verilmesi öge fazlalığıdır ve yinelenen sözcüklerden biri çıkarılır. |
| Anlam belirsizliğinde okuyucu cümlenin h | Anlam belirsizliğinde okuyucu cümlenin hangi anlamı taşıdığını ayırt edemez. |
| Olayların sırası mantığa uygun değilse m | Olayların sırası mantığa uygun değilse mantık ve olay dengesizliği vardır. |
| Kapsam genel sözcükleriyle olumsuzluk ya | Kapsam genel sözcükleriyle olumsuzluk ya da zıtlık aynı cümlede bir araya gelirse tutarsızlık oluşur. |
| Düzeltme sırası yüklemin bulunmasıyla ba | Düzeltme sırası yüklemin bulunmasıyla başlar ve tek anlam denetimiyle biter. |
Soru: Aşağıdaki beş bozuk ifadeyi düzeltiniz ve her biri için bozukluğun türünü adıyla yazınız: (1) Bahçede çiçekler var. (2) Ben o filmi yeniden baştan izledim. (3) Yarın toplantıdan sonra eve gidecek. (4) Önce sınava girdi, sonra ders çalıştı. (5) Bütün öğrenciler sınıfa girmedi.
Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Her ifadenin düzeltilmiş hâli doğru yazıldığında 2 puan (toplam 10); bozukluğun türü doğru adlandırıldığında 2 puan (toplam 10). Örnek: (1) Bahçede çiçekler açtı. — öge eksikliği. (2) Ben o filmi yeniden izledim. — öge fazlalığı. (3) Yarın toplantıdan ayrılıp eve gidecek. — anlam belirsizliği. (4) Önce ders çalıştı, sonra sınava girdi. — mantık ve olay dengesizliği. (5) Bütün öğrenciler sınıfa girdi. — tutarsızlık.
Bu konuda anlatım bozukluklarının çeşitlerini tanıyacak, bozuk bir ifadede hatanın nerede olduğunu bulacak ve o ifadeyi düzgün bir cümleye dönüştüreceksin.
Bir yazıda düşüncenin doğru ve tam aktarılamamasına anlatım bozukluğu denir. Sözcükler doğru yazılmış olabilir; ancak düşünce eksik, belirsiz ya da çelişen bir hâle gelir. Bu yüzden yalnızca yazım hatası değildir.
Bu konuda anlatım bozukluklarının çeşitlerini tanıyacak, bozuk bir ifadede hatanın nerede olduğunu bulacak ve o ifadeyi düzgün bir cümleye dönüştüreceksin. Bir yazıda düşüncenin doğru ve tam aktarılamamasına anlatım bozukluğu denir. Sözcükler doğru yazılmış olabilir; ancak düşünce eksik, belirsiz ya da çelişen bir…
Özne ve yüklem her cümlede zorunludur; öge eksikliği bu iki ögeyle ilgilidir.
Özne ya da yüklemi bulunmayan cümlelerde görülen anlatım bozukluğunun adı nedir?
Doğru cevap: A) Öge eksikliği
Öge eksikliği kavramı Anlatım Bozuklukları ve Düzeltme konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
«Ben o filmi yeniden baştan izledim.» ifadesindeki anlam tekrarı nasıl giderilir?
Doğru cevap: B) Baştan sözcüğü çıkarılır.
Baştan sözcüğü çıkarılır. kavramı Anlatım Bozuklukları ve Düzeltme konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Anlam belirsizliğini düzeltmek için aşağıdakilerden hangisi yapılabilir?
Doğru cevap: A) Belirsiz sözcüğün yerine açıklayıcı bir sözcük koymak
Belirsiz sözcüğün yerine kavramı Anlatım Bozuklukları ve Düzeltme konusunun temel bir kavramıdır. Detaylar konu anlatımında verilmiştir.
Konu anlatımları hesapsız okunur. Quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Türkçe için çalışma yolu
Konu anlatımları hesapsız okunur; quiz, slayt ve deneme için hesap gerekir.
Bu sayfa Anlatım Bozuklukları ve Düzeltme konusunun anlatımını, kazanımlarını ve örnek sorularını içerir. Konuyla ilgili tüm sorular için testi çöz, diğer konular için DersTeders ana sayfasına geçebilirsin.
Bu konuyu çalış: hesap aç, ilerlemen kaydedilsin.
Hesap aç