Noktalama İşaretleri

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Noktalama işaretlerini adları ve görevleriyle tanımlar.
• Her işaretin doğru olduğu yeri cümle üzerinde belirler.
• Yazısında noktalama işaretlerini amacına uygun kullanır.
• Noktalama hatası içeren cümleleri düzeltir.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Yazım Kuralları konusunu bilmen gerekir. Cümle başında, özel isimlerde, kısaltmalarda ve millî bayram adlarında büyük harf kullanılır.

• Büyük harflerin hangi durumlarda kullanıldığını örneklerle belirtir.
• Bağlaç olan de/da ile ek olan -de/-da'yı ayırt eder.
• Bağlaç ki ile ek olan -ki'yi doğru biçimde yazar.

Nokta, virgül, soru ve ünlem işareti, kesme, iki nokta, üç nokta ve konuşma çizgisi.

Konu Nedir?

Noktalama işaretlerini adları ve görevleriyle tanımlar. Noktalama işaretleri anlamın değişmesine yol açar, süs değildir.

Hedefler

• Noktalama işaretlerini adları ve görevleriyle tanımlar.
• Her işaretin doğru olduğu yeri cümle üzerinde belirler.
• Yazısında noktalama işaretlerini amacına uygun kullanır.
• Noktalama hatası içeren cümleleri düzeltir.

Önemli Noktalar

Noktalama işaretleri anlamın değişmesine yol açar, süs değildir.

İki nokta yalnızca açıklamadan ve örnekten önce konur.

Kesme işareti ekin sözcükten ayrılmasını sağlar.

Soru cümlelerinin sonuna nokta konmaz.

Konuşma çizgisi her yeni konuşmacının sözünün başında tekrarlanır.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: İki Nokta Kullanımı "Bugün marketten şunları aldım ekmek süt peynir" cümlesinde hangi noktalama gerekir?

   Adım 1: Alınanların sıralanmadan önce bir açıklama niteliğinde olduğu görülür.

   Adım 2: Sıralamadan önce iki nokta konur.

   Adım 3: Sıralanan sözcükler arasına virgül konur.

   Sonuç: Sıralamadan önce iki nokta, sözcükler arasına virgül konur.

2. Örnek 2: Kesme İşareti Ankara'ya trenle gittik cümlesinde kesme işareti neden kullanılmıştır?

   Adım 1: Ankara özel bir şehir adıdır.

   Adım 2: Özel isme gelen yönelme eki ayrı gösterilmelidir.

   Adım 3: Bu yüzden -ye eki kesme işaretiyle ayrılmıştır.

   Sonuç: Özel isme ek geldiği için kesme işareti kullanılmıştır.

3. Örnek 3: Ünlem İşareti Aşağıdaki hangi cümlenin sonuna ünlem işareti gelmelidir: Kaçtı mı, Ona bak, Aferin, Kaç kişi geldi?

   Adım 1: Ünlem işareti duygu, seslenme ve uyarı bildiren cümlelerde kullanılır.

   Adım 2: Kaçtı mı soru, Kaç kişi geldi bilgi, Ona bak emir cümlesidir.

   Adım 3: Aferin ise övgü ve coşku bildirir.

   Sonuç: Aferin

4. Örnek 4: Sınav Tipi Hata Bulma "Nereye gidiyorsun." cümlesinde hangi noktalama hatası vardır?

   Adım 1: Cümlede nereye sözcüğü soru bildirir.

   Adım 2: Soru cümlelerinin sonuna nokta değil soru işareti konur.

   Adım 3: Doğru yazılış soru işaretiyle tamamlanır.

   Sonuç: Soru cümlesine nokta konmuştur; soru işareti olmalıdır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: İki Nokta Kullanımı

"Bugün marketten şunları aldım ekmek süt peynir" cümlesinde hangi noktalama gerekir?

1. Adım 1: Alınanların sıralanmadan önce bir açıklama niteliğinde olduğu görülür.
2. Adım 2: Sıralamadan önce iki nokta konur.
3. Adım 3: Sıralanan sözcükler arasına virgül konur.

Cevap: Sıralamadan önce iki nokta, sözcükler arasına virgül konur.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 4: Sınav Tipi Hata Bulma

"Nereye gidiyorsun." cümlesinde hangi noktalama hatası vardır?

1. Adım 1: Cümlede nereye sözcüğü soru bildirir.
2. Adım 2: Soru cümlelerinin sonuna nokta değil soru işareti konur.
3. Adım 3: Doğru yazılış soru işaretiyle tamamlanır.

Cevap: Soru cümlesine nokta konmuştur; soru işareti olmalıdır.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Kesme İşareti

Ankara'ya trenle gittik cümlesinde kesme işareti neden kullanılmıştır?

1. Adım 1: Ankara özel bir şehir adıdır.
2. Adım 2: Özel isme gelen yönelme eki ayrı gösterilmelidir.
3. Adım 3: Bu yüzden -ye eki kesme işaretiyle ayrılmıştır.

Cevap: Özel isme ek geldiği için kesme işareti kullanılmıştır.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Anahtar Bilgileri Not Edelim

Konuda akılda kalması gereken bilgileri kısa notlarla toparlayalım.

Sık Yapılan Hatalar

• Açıklamadan önce virgül koymak: Sıralama ve açıklamadan önce iki nokta gelir; virgül bu durumda cümlenin yapısını bozar.
• Soru cümlesine nokta koymak: Soru bildiren cümleler soru işaretiyle biter, aksi hâlde cümlenin amacı kaybolur.
• Kesme işaretini unutmak: Elifin kalemi yazımı eki ayrı göstermez; özel isme ek geldiğinde kesme işareti zorunludur.
• Konuşma çizgisini yalnızca bir kez kullanmak: Karşılıklı konuşmalarda her konuşmacının sözü yeni satır ve konuşma çizgisiyle başlar.

İpuçları

• Cümleyi sesli oku; doğal olarak nefes aldığın yerler virgülün adayıdır.
• Soru sözcüğü gördüysen sonuna soru işareti koymadan geçme.
• Özel isimle başlayan sözcüklerin sonraki eklerini kontrol et.
• Sınavda iki nokta-virgül farklarında sıralama başlıyor mu diye soru köküne dön.

Özet

Nokta cümle sonunu, virgül eş görevlileri, soru işareti soruyu, ünlem ise duygu ve uyarıları belirtir. Kesme işareti özel isme ek geldiğinde kullanılır; iki nokta açıklamadan önce, üç nokta eksik ifadede, konuşma çizgisi ise karşılıklı konuşmalarda her konuşmacının sözünün başında yer alır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Noktalama işaretleri anlamın değişmesine yol açar, süs değildir. — doğru mu?
2. İki nokta yalnızca açıklamadan ve örnekten önce konur. — doğru mu?
3. Kesme işareti ekin sözcükten ayrılmasını sağlar. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Nokta: tamamlanmış cümle sonu ve kısaltmalar 2) Doğru. Virgül: eş görevli sözcükleri ayırır 3) Doğru. Soru işareti: soru cümlelerinin sonuna konur

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Yazma Süreci ve Yazma Planı Yazma, düşüncenin kâğıda aktarılmasıdır ve aşamalı bir süreçtir.
• Yazım Kuralları Cümle başında, özel isimlerde, kısaltmalarda ve millî bayram adlarında büyük harf kullanılır.
• Büyük Harf ve Kısaltmaların Yazımı Büyük harf, özel anlam taşıyan sözcüklerde ve her cümlenin ilk sözcüğünde kullanılır.