Yazma Süreci ve Yazma Planı

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Yazma sürecinin aşamalarını sırasıyla söyler ve her aşamanın görevini açıklar.
• Yazma planının amacını ve yazıya sağladığı yararı belirtir.
• Yazma planındaki ana başlıkları belirler ve sıraya koyar.
• Taslak yazar, düzeltme yapar ve metni temize çeker.
• Yazdığı metni kendi amaç ve planıyla karşılaştırarak denetler.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Noktalama İşaretleri konusunu bilmen gerekir. Nokta cümle sonunu, virgül eş görevlileri, soru işareti soruyu, ünlem ise duygu ve uyarıları belirtir.

• Noktalama işaretlerini adları ve görevleriyle tanımlar.
• Her işaretin doğru olduğu yeri cümle üzerinde belirler.
• Yazısında noktalama işaretlerini amacına uygun kullanır.

Yazma süreci nedir?

Yazarın bir düşüncesini kâğıda aktarma işine yazma denir. Yazma işi bir anda, gelişigüzel bir biçimde yapılmaz; bir süreç izler. Bu süreçte yazar önce neyi anlatacağına karar verir, sonra düşüncesini düzenler, taslağını oluşturur, metni düzeltir ve en son temize çeker.

Yazma sürecinin amacı, kafasındaki düşünceyi başkalarının da anlayabileceği düzende ortaya koymaktır. Düşünce kâğıda geçirilirken bazı sözcükler eksik kalabilir, cümleler dağınık olabilir. Bu yüzden metin bir kez yazıp bırakılmaz, üzerinde birkaç kez çalışılır.

Yazma planı nasıl hazırlanır?

Yazma planı, metnin hangi bölümlerden oluşacağını önceden gösteren kısa bir çizimdir. Plan hazırlanırken önce yazının amacı belirlenir. Sonra ana başlıklar sıraya konur ve her ana başlığın altına anlatılacak ayrıntılar not edilir.

Plan yazarken her ana başlığa bir cümle yazmak yeterlidir. Cümleler kısa olmalı, ana başlıklar birbirinin tekrarı olmamalıdır. Plan ne kadar düzenli olursa metin o kadar akıcı olur.

Yazma sürecinin aşamaları

• Konu belirleme: yazarın ilgi duyduğu ve okurlarının yararlanacağı bir konu seçilir.
• Amaç belirleme: yazarın okuruna neyi, nasıl anlatmak istediği yazılır.
• Plan çıkarma: ana başlıklar belirlenir ve sıraya konur.
• Taslak yazma: ana başlıkların altına düşünceler kısaca yazılır.
• Düzeltme: metin hem anlam hem yazım bakımından gözden geçirilir.
• Temize çekme: son hâliyle kâğıda ya da deftere düzgün yazılır.

Yazma planı tablosu

Aşağıdaki tablo, bir yazının planında bulunabilecek başlıkları ve görevlerini gösterir.

Örnek

Kedi konusunda bir yazı hazırlanacaktır. Aşağıda bu yazı için kurulan planın adımları görülmektedir.

1. Amaç yazılır: Kedinin günlük yaşamdaki yararını anlatmak.
2. Ana başlıklar belirlenir: kedilerin evlerimizdeki yeri, yararları, özen isteyen yanları.
3. Sıralama yapılır: önce tanıtım, sonra yararlar, en son özen gerektiren yanlar.
4. Taslak yazılır: her başlığın altına iki cümle not edilir.
5. Düzeltme yapılır: eksik cümleler tamamlanır, tekrarlar atılır.

Ortaya çıkan plan, yazarın yazarken yol göstergesi olur. Başlıklar sıraya konduğu için yazı dağınık olmaz ve düşünce bütünlüğünü korur.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Sınav çalışması yazısı için plan

Ders çalışırken nelere dikkat edileceğini anlatan bir yazı için yazma planı hazırlayınız.

1. Adım 1: Konu belirlenir: Ders çalışma alışkanlıkları.
2. Adım 2: Amaç yazılır: Okurlara uygulanabilir öneriler vermek.
3. Adım 3: Ana başlıklar sıraya konur: çalışma yeri, çalışma zamanı, tekrar.
4. Adım 4: Her başlığın altına bir cümle not edilir.
5. Adım 5: Plan kâğıda yazılarak yazma çalışmasına geçilir.

Cevap: Amaçlı ve sıralı başlıklardan oluşan bir yazma planı hazırlanmış olur.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Başlık seçme

Suyun denizlerdeki görevini anlatan yazı için uygun bir başlık öneriniz.

1. Adım 1: Yazının konusu kısaca hatırlanır.
2. Adım 2: Konunun ana fikri belirlenir: su denizlerde yaşamı ve ulaşımı sağlar.
3. Adım 3: Ana fikir kısa bir cümleye dönüştürülür.
4. Adım 4: Cümle başlık hâline getirilir.

Cevap: Su, Denizlerin En Önemli İşi gibi kısa ve konuyu anlatan bir başlık uygundur.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Taslak metni düzeltme

Taslağınızda eksik cümle kalmıştır. Bu taslağı nasıl düzeltirsiniz?

1. Adım 1: Taslak okunur ve amaç hatırlanır.
2. Adım 2: Eksik ya da belirsiz cümleler tespit edilir.
3. Adım 3: Eksik cümleler tamamlanır, aynı anlamı tekrarlayan sözcükler atılır.
4. Adım 4: Yazım ve noktalama kuralları denetlenir.
5. Adım 5: Düzeltilen metin temize çekilir.

Cevap: Eksik cümleler tamamlanıp tekrarlar atıldıktan sonra metin temize çekilir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Derinlemesine Hatırlayalım

Öğrendiğimiz bilgileri sıraya koyarak birlikte hatırlayalım.

Özet

Yazma, düşüncenin kâğıda aktarılmasıdır ve bu iş birkaç aşamadan geçer. Önce konu ve amaç belirlenir, sonra yazma planı çıkarılır. Plan, metnin ana başlıklarını ve sırasını gösteren kısa bir çizimdir. Taslak yazılırken düşünceler kısaca işaretlenir, sonra düzeltilir ve metin temize çekilir.

Plan hazırlamanın yararı, yazarın düşüncesini kaybetmemesidir. Ana başlıklar sıraya konduğunda yazı düzenli olur, konu tekrar etmez. Her aşamada metin yeniden okunur; yazım, noktalama ve paragraf düzeni gözden geçirilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Plansız yazmaya başlamak: başlıklar belirlenmeden yazılırsa yazı dağınık olur ve konudan uzaklaşılır.
• Taslağı silmek: taslak, düzeltme yapılacak yerdir; ilk yazılan hâliyle bile olsa silinmemelidir.
• Ana başlıkları tekrarlamak: aynı düşünce iki başlık altında tekrarlanmamalı, her başlık ayrı bir açıdan ele alınmalıdır.
• Düzeltmeyi atlamak: yazı hiç okunmadan bırakılırsa yazım ve noktalama hataları metinde kalır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Yazma bir süreçtir; tek seferde tamamlanmaz, üzerinde birkaç kez çalışılır. — doğru mu?
2. Plan, metnin ana başlıklarını ve sırasını gösteren kısa bir çizimdir. — doğru mu?
3. Amaç belirlenmeden başlıklar sıraya konulamaz. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Yazma süreci = konu + amaç + plan + taslak + düzeltme + temize çekme 2) Doğru. Plan = başlık + giriş + gelişme + sonuç 3) Doğru. Yazar = okur + niçin + ne + nasıl

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Büyük Harf ve Kısaltmaların Yazımı Büyük harf, özel anlam taşıyan sözcüklerde ve her cümlenin ilk sözcüğünde kullanılır.
• Noktalama İşaretleri Nokta cümle sonunu, virgül eş görevlileri, soru işareti soruyu, ünlem ise duygu ve uyarıları belirtir.
• Dinleme ve Dinlediğini Anlama Dinleme, sesli metinleri dikkatle dinleyip anlamaktır.