Yazım Kuralları

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Büyük harflerin hangi durumlarda kullanıldığını örneklerle belirtir.
• Bağlaç olan de/da ile ek olan -de/-da'yı ayırt eder.
• Bağlaç ki ile ek olan -ki'yi doğru biçimde yazar.
• Sayı, kısaltma ve özel gün adlarının yazımına uyar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Mektup, Afiş ve İlan Metni konusunu bilmen gerekir. Mektup, afiş ve ilan metni, günlük hayatta en çok kullanılan yazı türleridir.

• Mektup, afiş ve ilan metnini tanıyıp aralarındaki farkları açıklar.
• Mektubun bölümlerini sırasıyla adlandırır ve her bölümün görevini söyler.
• Bir konuyu duyurmak için uygun yazı türünü seçer ve gerekçelendirir.

Büyük harf kullanımı, de/da ile ki'nin yazımı, sayıların ve kısaltmaların yazılışı.

Konu Nedir?

Büyük harflerin hangi durumlarda kullanıldığını örneklerle belirtir. Büyük harf yalnızca cümle başında değil, özel isimlerde de kullanılır.

Hedefler

• Büyük harflerin hangi durumlarda kullanıldığını örneklerle belirtir.
• Bağlaç olan de/da ile ek olan -de/-da'yı ayırt eder.
• Bağlaç ki ile ek olan -ki'yi doğru biçimde yazar.
• Sayı, kısaltma ve özel gün adlarının yazımına uyar.

Önemli Noktalar

Büyük harf yalnızca cümle başında değil, özel isimlerde de kullanılır.

de/da sözcüğünü cümleden çıkar; anlam bozulmuyorsa bağlaçtır.

Bağlaç ki ayrı yazıldığı için noktalama işaretinden önce gelir.

Millî bayram adları rakamla yazılır: 23 Nisan 1920.

Yazım kılavuzu, ezberden daha güvenilir bir kaynaktır.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Düzeltme Yapma "elif de bize geldi" cümlesinin yazım hatalarını düzeltiniz.

   Adım 1: Cümle başında gelen özel isim büyük harfle başlar: Elif.

   Adım 2: Cümledeki de sözcüğü bağlaçtır, ayrı yazılır.

   Adım 3: Birleşik cümle nokta ile biter.

   Sonuç: Elif de bize geldi.

2. Örnek 2: Bağlaç mı Ek mi? Okul___daki çocuk benim sınıfımda. boşluğa hangi yazım gelmelidir?

   Adım 1: Boşlukta sözcüğün anlamına ek gelmektedir.

   Adım 2: Ek olan -de/-da kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.

   Adım 3: Okul sözcüğü birleşir: okuldaki.

   Sonuç: Ek olan -de bitişik yazılır: okuldaki.

3. Örnek 3: ki Ayrımı Anladım___ ki herkes aynı fikirde. Boşluğa ne gelmelidir?

   Adım 1: Buradaki ki birleşik cümleyi bağlamaktadır.

   Adım 2: Bağlaç olan ki ayrı yazılır.

   Adım 3: Ek olan -ki burada kullanılmamıştır.

   Sonuç: Anladım ki (bağlaç ayrı yazılır).

4. Örnek 4: Sınav Tipi Sayı Yazımı Aşağıdaki yazılışlardan hangisi kesinlikle yanlıştır: beş bin lira, iki milyon kişi, beşbin lira, 23 Nisan 1920?

   Adım 1: Bin ve milyon sayı basamakları her zaman ayrı yazılır.

   Adım 2: Millî bayram adının rakamla yazımı da doğrudur.

   Adım 3: beşbin yazımında bin sözcüğü önceki sözcüğe birleştirildiği için hata vardır.

   Sonuç: beşbin lira yazılışı yanlıştır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Düzeltme Yapma

"elif de bize geldi" cümlesinin yazım hatalarını düzeltiniz.

1. Adım 1: Cümle başında gelen özel isim büyük harfle başlar: Elif.
2. Adım 2: Cümledeki de sözcüğü bağlaçtır, ayrı yazılır.
3. Adım 3: Birleşik cümle nokta ile biter.

Cevap: Elif de bize geldi.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 4: Sınav Tipi Sayı Yazımı

Aşağıdaki yazılışlardan hangisi kesinlikle yanlıştır: beş bin lira, iki milyon kişi, beşbin lira, 23 Nisan 1920?

1. Adım 1: Bin ve milyon sayı basamakları her zaman ayrı yazılır.
2. Adım 2: Millî bayram adının rakamla yazımı da doğrudur.
3. Adım 3: beşbin yazımında bin sözcüğü önceki sözcüğe birleştirildiği için hata vardır.

Cevap: beşbin lira yazılışı yanlıştır.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Elif de bize geldi.

Örnek 2: Bağlaç mı Ek mi?

Okul___daki çocuk benim sınıfımda. boşluğa hangi yazım gelmelidir?

1. Adım 1: Boşlukta sözcüğün anlamına ek gelmektedir.
2. Adım 2: Ek olan -de/-da kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.
3. Adım 3: Okul sözcüğü birleşir: okuldaki.

Cevap: Ek olan -de bitişik yazılır: okuldaki.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Her öğrendiğimiz bilgiyi günlük hayattan bir durumla eşleştirerek pekiştirelim.

Sık Yapılan Hatalar

• Bağlaç de'yi birleştirmek: Ben de geldim cümlesinde de birleştirilirse sözcük anlamı olmayan bir birleşim hâline gelir ve okur duraksar.
• Ek olan -de'yi ayırmak: Kitapta sözcüğü kitap ta biçiminde yazılırsa sözcüğün anlamı tamamen değişir.
• Özel isimleri küçük harfle yazmak: İzmir, Ankara ve Elif gibi özel isimler her zaman büyük harfle başlar.
• Kısaltmaları noktalama işaretleriyle karıştırmak: T.C. ve T.B.M.M. gibi kısaltmalarda noktalar kısaltmanın parçasıdır, silinmez.

İpuçları

• Yazdıktan sonra yalnızca de, da ve ki sözcüklerini araştırarak gözden geçir.
• Özel isimleri tespit etmek için büyük harf başlangıçlarını tara.
• Şüphe ettiğin sözcüğü sözlükten kontrol etmeyi alışkanlık edin.
• Sınavda şıklar tamamen aynıysa yalnızca yazım farkına bakarak hızlı karar ver.

Özet

Cümle başında, özel isimlerde, kısaltmalarda ve millî bayram adlarında büyük harf kullanılır. Bağlaç olan de, da, bile, değil ve ki ayrı yazılır; ek olan -de, -da ve -ki ise birleşik yazılır. Bin, milyon ve milyar her zaman ayrıdır; millî bayramlar rakamla, saatler noktalı rakamla yazılır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Büyük harf yalnızca cümle başında değil, özel isimlerde de kullanılır. — doğru mu?
2. de/da sözcüğünü cümleden çıkar; anlam bozulmuyorsa bağlaçtır. — doğru mu?
3. Bağlaç ki ayrı yazıldığı için noktalama işaretinden önce gelir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Cümle ve özel isimler büyük harfle başlar 2) Doğru. Kısaltmalar büyük harfle yazılır: T.C., TBMM 3) Doğru. Bağlaç de, da, bile, değil ayrı yazılır

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Noktalama İşaretleri Nokta cümle sonunu, virgül eş görevlileri, soru işareti soruyu, ünlem ise duygu ve uyarıları belirtir.
• Mektup, Afiş ve İlan Metni Mektup, afiş ve ilan metni, günlük hayatta en çok kullanılan yazı türleridir.
• Yazma Süreci ve Yazma Planı Yazma, düşüncenin kâğıda aktarılmasıdır ve aşamalı bir süreçtir.