Düşünceyi Geliştirme Yolları

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Düşünceyi geliştirmenin amacını açıklar.
• Açıklama, örnekleme, karşılaştırma ve benzetme yollarını tanır.
• Bir metinde kullanılan geliştirme yolunu bulur.
• Düşünceyi geliştiren özgün cümleler yazar.
• Yazarken konudan uzaklaşmadan geliştirme yapar.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Paragrafta Ana Düşünce konusunu bilmen gerekir. Paragraf, aynı konuyu anlatan bağlı cümlelerden oluşan yazı bölümüdür.

• Paragrafın tanımını ve bölümlerini açıklar.
• Ana düşünce ile yan düşünceyi ayırt eder.
• Bir paragraftaki ana düşünceyi bulur.

Düşünceyi Geliştirme Nedir?

Düşünceyi geliştirme, bir yargıyı olduğu gibi bırakmak yerine onu açıklamak, örneklemek ve karşılaştırarak daha kolay anlaşılır hâle getirmektir. Geliştirme yapıldığında okur, düşüncenin neden önemli olduğunu daha rahat kavrar.

Geliştirme, konudan uzaklaşmak demek değildir. Aksine konunun daha iyi anlaşılmasını sağlayan ayrıntılar eklemektir. Bu yüzden geliştirme yaparken paragrafın konusu ile ana düşüncesi korunmalıdır.

Başlıca Geliştirme Yolları

Düşünceyi geliştiren yollar şunlardır. Bunların her biri aynı amaca hizmet eder ama anlatımı farklı biçimde zenginleştirir.

• Açıklama: Bir kavramın ya da olayın ne olduğunu cümlelerle anlatmaktır. Okuyucunun bilmediği bir konuyu anlamasını sağlar.
• Örnekleme: Genel bir yargıyı somut bir örnekle desteklemektir. Düşünceyi akılda kalıcı hâle getirir.
• Karşılaştırma: Bir şeyi benzer ya da farklı yönleriyle ele alarak anlatmaktır. Farkı göstermekte kullanılır.
• Benzetme: Bir şeyi başka bir şeye benzeterek anlatmaktır. Benzetme, karşılaştırmadan daha güçlüdür.
• Anı anlatma: Yaşanmış bir olayı ya da özel bir günü anlatarak düşünceyi gerçek hâle getirmektir.
• Sayı verme: Bir durumun miktarını bildirerek düşünceyi inandırıcı kılmaktır. Ölçü bildiren sözcükler kullanılır.
• Soru sorup cevaplandırma: Okuru düşündüren bir soru sorulup cevabı verilerek düşünceye ilgi çekilir.

Geliştirme Yollarını Tanıma Tablosu

Aşağıdaki tablo, yöntemin ne zaman kullanıldığını ve nasıl örneklendiğini yan yana göstermektedir. Tabloyu incelerken her örneğin seçilen yönteme uygunluğunu denetleyin.

Örnek: Düşünceyi Geliştirme

Aşağıdaki düşünce farklı yollarla geliştirilerek karşılaştırılmıştır. Her geliştirmenin konuyu değiştirmediğine dikkat edilmelidir.

1. Temel düşünce: Ağaçlar şehri temizler.
2. Açıklama ile: Ağaçlar, havadaki tozu yapraklarıyla tutar ve şehri daha yaşanılır kılar.
3. Benzetme ile: Ağaçların yaprakları, havadaki tozları süzen birer sünger gibi çalışır.
4. Sayı vererek: Şehrimizdeki elli kadar caddesi ağaçlarla çevrili olduğundan, yazın serinliğin kaynağıdır.
5. Sonuç: Hangi yol kullanılırsa kullanılsın düşüncenin özü aynı kalır, yalnızca anlatım güçlenir.

Düşünceyi Geliştirme Yolları

• Açıklama: Konuyu ayrıntılı anlatarak düşünceyi genişletmek.
• Örnek verme: Gerçek yaşamdan örneklerle düşünceyi pekiştirmek.
• Gerekçe gösterme: "Çünkü" bağlacıyla nedenini açıklamak.
• Karşılaştırma: Benzer veya farklı durumlarla kıyaslamak.
• Sonuç çıkarma: Paragrafın sonundan bir genelleme yapmak.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Örnekleme Yoluyla Geliştirme

Sabahları erken kalkmayı seven çocuklar daha çok şey öğrenir cümlesini örnekle geliştiriniz.

1. Adım 1: Cümlenin genel bir yargı olduğunu ve somutluk gerektirdiğini görürüz.
2. Adım 2: Yargıyı destekleyen bir kişi ya da olay düşünürüz.
3. Adım 3: Seçtiğimiz örneğin yargıyla uyumlu olduğunu denetleriz.
4. Adım 4: Örneği cümleye ekleyerek düşünceyi geliştiririz.

Cevap: Geliştirilmiş cümle: Sabahları erken kalkıp saat altıda okuma yapan öğrenciler, sınava hazırlanırken daha az yorulur.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Sayı Verme Yoluyla Geliştirme

Bir okul kütüphanesindeki kitap sayısını düşünceyi geliştirmek için kullanınız.

1. Adım 1: Düşüncenin somut bir ölçüye ihtiyaç duyduğunu görürüz.
2. Adım 2: Elimizdeki gerçek bir sayıyı kullanırız.
3. Adım 3: Sayının düşünceyi desteklediğini denetleriz.
4. Adım 4: Sayıyı cümleye ekleyerek düşünceyi tamamlarız.

Cevap: Geliştirilmiş cümle: Okul kütüphanemizde iki binden fazla kitap vardır ve öğrenciler buradan yararlanır.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Benzetme Yoluyla Geliştirme

Derin bir derecede akan suyun sesi nasıl anlatılabilir?

1. Adım 1: Suyu anlatmak istediğimizi belirleriz.
2. Adım 2: Suya benzer başka bir nesne ararız.
3. Adım 3: Benzetmenin suyun sesini daha canlı anlattığına dikkat ederiz.
4. Adım 4: Benzetmeyi cümle içinde kullanırız.

Cevap: Geliştirilmiş cümle: Derin bir derecede akan suyun sesi, tanecikleri sarsan bir pınarın fısıltısına benzer.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Derinlemesine Hatırlayalım

Öğrendiğimiz bilgileri sıraya koyarak birlikte hatırlayalım.

Özet

Düşünceyi geliştirme, bir yargıyı açıklama, örnekleme, karşılaştırma, benzetme, anı anlatma, sayı verme ya da soru sorup cevaplandırma yollarıyla daha kolay anlaşılır hâle getirmektir. Bu yolların amacı konudan uzaklaşmak değil, düşünceyi desteklemektir. Geliştirme yapılırken paragrafın konusu ile ana düşüncesi korunmalı, eklenen ayrıntılar düşünceye hizmet etmelidir. Başarılı bir geliştirme, okuru ikna eder ve düşünceyi akılda kalıcı kılar.

Sık Yapılan Hatalar

Düşünceyi geliştirmek için konudan tümüyle uzaklaşılan ayrıntılar eklenmesi en sık görülen hatadır.

Yöntemi amacına uygun seçmemek ya da benzetme ile karşılaştırmayı karıştırmak, cümlenin yanlış anlaşılmasına yol açar.

Örnek getirirken düşünceyi doğrulamayan örnekler seçilirse ya da düşüncenin kendisi değiştirilirse geliştirme amacını yitirir.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Düşünceyi geliştirmenin amacı anlaşılmayı kolaylaştırmak ve düşünceyi inandırıcı kılmaktır. — doğru mu?
2. Açıklama, örnekleme, karşılaştırma ve benzetme en sık kullanılan yollardır. — doğru mu?
3. Benzetme ile karşılaştırma karışmamalıdır; benzetmede benzerlik, karşılaştırmada benzer ya da fark yönü vurgulanır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Düşünceyi geliştirme, düşünceyi açıklama, örnekleme ve karşılaştırarak anlatımı güçlendirmektir. 2) Doğru. Benzetmede amaç benzerliği vurgulamaktır; karşılaştırmada amaç farkı ya da benzerliği göstermektir. 3) Doğru. Geliştirme yaparken paragrafın konusu ve ana düşüncesi korunur.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Cümlede Anlam ve Yorumlama Cümle, düşüncenin anlaşılır ve tam bir biçimde anlatılmasıdır.
• Paragrafta Ana Düşünce Paragraf, aynı konuyu anlatan bağlı cümlelerden oluşan yazı bölümüdür.
• Metin Türleri Masal hayal ürünü ve olağanüstülük anlatır, hikâye yaşanabilir olayları işler.