Paragrafta Ana Düşünce

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Paragrafın tanımını ve bölümlerini açıklar.
• Ana düşünce ile yan düşünceyi ayırt eder.
• Bir paragraftaki ana düşünceyi bulur.
• Ana düşünceyi özgün bir cümleyle ifade eder.
• Ana düşünceyi destekleyen yan düşünceleri inceler.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Okuma-Anlama konusunu bilmen gerekir. Okuma-anlamada konu, başlık, ana fikir ve yardımcı fikir birbirinden ayrılır.

• Metni amacına uygun olarak okur ve temel düşünceyi çıkarır.
• Konu, başlık, ana fikir ve yardımcı fikirleri bir metinde belirler.
• Metni giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine ayırır.

Paragraf Nedir?

Paragraf, aynı konuyu ya da aynı düşünceyi anlatan, birbiriyle bağlı cümlelerden oluşan yazı bölümüdür. Paragraflar bütünü içindeki sıralamayı kolaylaştırmak için paragraflara başlık verilir.

Bir paragrafta yalnızca bir ana düşünce bulunur. Bu ana düşünce, paragraftaki bütün cümlelerin neden yazıldığını açıklar. Diğer cümleler ana düşünceyi destekleyen yardımcı yargılardır.

Ana Düşünce Nedir?

Paragrafta asıl anlatılmak istenen, okuru en çok ilgilendiren temel yargıya ana düşünce denir. Ana düşünce, paragrafın konusu değildir; konuyla ilgili söylenen en önemli yargıdır. Bir paragrafta birden fazla ana düşünce bulunmaz.

Ana düşünce bazı zamanlar giriş bölümünde, bazı zamanlar gelişme bölümünde, bazı zamanlar da sonuç bölümünde verilir. Nerede olursa olsun paragrafın bütünü onu destekler.

Ana Düşünceyi Bulma Yolları

• Ortak sözcüklere bakın: Cümlelerde tekrar eden sözcükler, paragrafın konusunu ve ana düşünceyi ele veren ipuçlarıdır.
• Cümleleri sırayla okuyun: Her cümlenin hangi yargıyı bildirdiğini not edin; yargıları bir araya getirerek temel düşünceyi bulun.
• Paragrafın tamamını düşünün: Ana düşünce, tek bir cümlede değil paragrafın bütününde aranmalıdır.
• Başlıktan yararlanın: Başlık, paragrafın konusunu kısaca bildirir; ana düşünce konunun hangi yönüne ağırlık verdiğini gösterir.
• Neden ve sonuç bağlaçlarını inceleyin: Bu yüzden, çünkü, oysa ve bu nedenle gibi bağlaçlar düşüncenin yönünü belirginleştirir.
• Genel yargıyı seçin: Cümlelerin en genelini kapsayan yargı ana düşünce, ona yardımcı olanlar ise yan düşüncedir.

Paragraftaki Bölümler ve Görevleri

Paragraf üç bölümden oluşur. Bu bölümlerin görevlerini bilmek, ana düşünceyi doğru yerde aramayı kolaylaştırır.

Örnek: Bir Paragrafta Ana Düşünceyi Bulma

Aşağıdaki paragrafta ana düşüncenin hangi cümlede toplandığı araştırılmış, sonra düşünce tek cümlede özetlenmiştir.

1. Paragraf: Bahçeyi her sabah düzenli olarak sulayan Dedem, bize toprakla uğraşmayı öğretti. Toprağı tanıyan kişi, ekime de saygı duyar.
2. Ortak sözcükler: Toprak, sulamak ve ekim sözcükleri paragrafta yinelenir; bunlar toprağa önem vermeyi gösterir.
3. Cümlelerin görevleri: İlk cümle bir örnek niteliğindedir; ikinci cümle ise bu örneğin anlamını genelleştirir.
4. Ana düşünce: Toprağı tanımak, ona saygı göstermeyi ve onu özenle işlemeyi öğretir.

Ana Düşünceyi Doğru Cümlede Arama

• Giriş cümlesi: Paragrafın ilk cümlesi ana düşünceyi çoğu kez doğrudan söyler.
• Sonuç cümlesi: Paragrafın son cümlesi ana düşünceyi pekiştirir ve özetler.
• Yargı cümlesi: Yorum içeren, "olmalıdır", "gerekmektedir" gibi ifadeler taşıyan cümle ana düşünceyi taşır.
• Ortak sözcük: Cümlelerde tekrar eden sözcük, düşüncenin odağını gösterir.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Tanım Yapan Cümlede Ana Düşünce

Deniz seviyesine göre bir yerin yüksekliğine rakım denir cümlesini inceleyiniz.

1. Adım 1: Cümlenin bir kavramı tanıttığını görürüz.
2. Adım 2: Tanımlanan kavramın adının rakım olduğunu belirleriz.
3. Adım 3: Cümlenin tek yargıdan oluştuğunu ve ana düşüncenin doğrudan verildiğini görürüz.
4. Adım 4: Ana düşünceyi aynı anlamı koruyarak kendi cümlemizle yazarız.

Cevap: Ana düşünce: Rakım, bir yerin deniz seviyesine göre olan yüksekliğidir.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Yan Düşünceleri Ayırma

Başarı, çalışmanın yanında düzenli plan yapmayı da gerektirir. Plansız çalışılan saatler boşa gider paragrafindaki düşünceleri ayırınız.

1. Adım 1: İlk cümlenin iki yargıdan oluştuğunu görürüz.
2. Adım 2: İkinci cümlenin birinci cümlenin sonucunu anlattığını tespit ederiz.
3. Adım 3: Birbirini açıklayan iki yargıdan hangisinin daha genel olduğunu karşılaştırırız.
4. Adım 4: Daha genel yargıyı ana düşünce, diğerini yan düşünce sayarız.

Cevap: Ana düşünce: Başarılı olmak için çalışmanın yanında düzenli plan da gerekir.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Sonuç Cümlesini Ana Düşünce Olarak Bulma

Hava durumu haberleri bazen yanıltır. Bu yüzden yolculuk öncesi haberler birkaç kez kontrol edilmelidir paragrafini inceleyiniz.

1. Adım 1: İlk cümlenin bir gözlem olduğunu ve yan düşünceyi oluşturduğunu görürüz.
2. Adım 2: Bu yüzden bağlacının ikinci cümleyi kendisine bağladığını tespit ederiz.
3. Adım 3: İkinci cümlenin bir öneri biçiminde yazıldığını ve asıl amacı taşıdığını görürüz.
4. Adım 4: Ana düşünceyi bu ikinci cümleden çıkarırız.

Cevap: Ana düşünce: Yola çıkmadan önce hava durumu haberleri birkaç kez kontrol edilmelidir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Anahtar Bilgileri Not Edelim

Konuda akılda kalması gereken bilgileri kısa notlarla toparlayalım.

Özet

Paragraf, aynı düşünceyi anlatan bağlı cümlelerden oluşan yazı bölümüdür. Paragrafta asıl anlatılmak istenen yargıya ana düşünce denir. Ana düşünce, paragrafın konusudur; onu açıklayan ve destekleyen yargılara ise yan düşünce denir. Ana düşünce bulunurken yinelenen sözcüklere, cümleler arasındaki ilişkilere, paragrafın başlığına ve neden ile sonuç bağlaçlarına bakılır. Bulunan ana düşünce, paragrafın bütün cümlelerini kapsayacak genişlikte olmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Ana düşünce yerine yalnızca paragrafın konusu ya da başlığı yazılır. Tek bir cümle, bütün cümleleri kapsamadığı hâlde ana düşünce sanılır.

Yan düşünce, anlatımı daha güçlü olduğu için yanlışlıkla ana düşünce seçilir. Ana düşünce bulunurken yalnızca ilk cümle okunur ve paragrafta birden çok ana düşünce olduğu sanılır.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Paragraf, birbiriyle bağlı cümlelerden oluşan yazı bölümü olarak tanımlanır. — doğru mu?
2. Paragrafta birden fazla ana düşünce bulunmaz; bulunan düşüncelerden biri seçilir. — doğru mu?
3. Ana düşünce, paragrafın tamamını kapsayan yargı olduğu için daha genel yazılır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Bir paragrafta bir ana düşünce bulunur. 2) Doğru. Ana düşünce, paragrafın konusudur; yan düşünceler onu açıklar ve destekler. 3) Doğru. Ana düşünce, paragraftaki bütün cümleleri kapsayan en genel yargıdır.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Düşünceyi Geliştirme Yolları Düşünceyi geliştirme, bir yargıyı açıklama, örnekleme, karşılaştırma, benzetme, anı anlatma ya da sayı verme yollarıyla desteklemektir.
• Okuma-Anlama Okuma-anlamada konu, başlık, ana fikir ve yardımcı fikir birbirinden ayrılır.
• Cümlede Anlam ve Yorumlama Cümle, düşüncenin anlaşılır ve tam bir biçimde anlatılmasıdır.