Doğru ve Güvenilir Bilgiye Ulaşma

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Bilgiye neden ihtiyaç duyduğumuzu açıkla
• Güvenilir bilgi kaynaklarını tanı
• Bir yazının güvenilir olup olmadığını denetle
• Kişisel bilgilerimizi neden korumalıyız bil
• Doğru bilgiyi başkalarıyla paylaş

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Sözlü ve Yazılı Geleneklerimiz konusunu bilmen gerekir. Sözlü gelenek, yazı olmadan ağızdan ağıza yaşayan düşünce ve söz geleneğidir.

• Sözlü geleneğin örneklerini tanı
• Yazılı gelenek ürünlerini sınıflandır
• Atasözü ile deyim arasındaki farkı açıkla

Bilgiye neden ihtiyaç duyarız?

Çocuklar meraklıdır. Bir şeyin nasıl çalıştığını, neden böyle olduğunu ya da bir sorunun çözümünü öğrenmek isterler. Merakımızı bilgi ile karşılarımız.

Doğru bilgi bize doğru davranmayı öğretir. Yanlış bilgi ise bizi yanlış yollara çıkarabilir. Bu yüzden doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmak çok önemlidir.

Bilgiye ulaşma yolları

Bilgiye birkaç yoldan ulaşabiliriz. Bilgi kitapları, ansiklopediler, kütüphaneler ve okullar bize kayıtlı kaynaklar sunar. Sınıf öğretmenimiz ve ailemiz de sorularımıza yanıt verir.

İnternet de çok bilgiye ulaştırır. Ancak internetteki her bilgi doğru değildir. Bir yazı okurken kimin yazdığına ve belgelerle desteklenip desteklenmediğine bakmalıyız.

Güvenilir bilgiyi nasıl anlarız?

• Yazarı belli mi? Adı yazılmış, tanıdığımız bir kişinin yazdığı metinler daha güvenilirdir.
• Tarihi yazılı mı? Ne zaman yazıldığı belirtilmeyen bir bilgi, güncel olmayabilir.
• Kanıt var mı? İddiaların yanında resim, tablo, ölçüm ya da kaynak bulunması güveni artırır.
• Başka kaynaklarla uyuşuyor mu? İki farklı kitapta aynı bilgi varsa bilgi daha sağlamdır.
• Dilinde abartı var mı? Herkese vaat eden, çok büyük iddialar içeren yazılar genellikle güvenilmezdir.
• Kişisel bilgimizi istiyor mu? Ad, adres, okul ya da telefon bilgisi isteyen yazılara dikkat ederiz.

Kaynakları karşılaştıralım

Bir konuyu öğrenirken kaynak seçmek de bir beceridir. Aşağıdaki tablo, bazı kaynak türlerini nasıl değerlendirebileceğimizi gösterir. Güvenilir ifadesi, o kaynağın bilgiyi doğrulama kolaylığını anlatır.

Örnek

Bir arkadaşımızın gönderdiği bir bilgiyi denetleyelim.

1. Yazıda yazarın adı ve yazıldığı tarih aranır.
2. İddianın yanında bir kaynak ya da görsel bulunup bulunmadığına bakılır.
3. Aynı konuda bir bilgi kitabından karşılaştırma yapılır.
4. Bilgi doğrulanamazsa öğretmene sorulur ve uydurulmaz.

Bilgiyi denetlerken en önemli iki davranış, merak etmek ve bilmediğimizi kabul etmektir. Bu iki davranış bizi yanlış bilgiden de korur.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Bir bilginin kaynağını denetleme

İnternette okuduğunuz bir bilgiyi nasıl denetleyeceğinizi yaz.rlikte çalışabilirsin:

• Saygılı İletişim ve Empati İletişim, düşünce ve duygularımızı karşıdakine aktarma sürecidir.
• Sözlü ve Yazılı Geleneklerimiz Sözlü gelenek, yazı olmadan ağızdan ağıza yaşayan düşünce ve söz geleneğidir.
• Dilin Önemi ve Doğru Konuşma Dil, düşüncelerimizi, duygularımızı ve isteklerimizi birbirine anlatma aracıdır.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Bilmediğimizi sormak

Sınıf arkadaşınızın anlattığı bir bilginin doğru olup olmadığını anlamak istiyorsunuz. Nasıl davranırsınız?

1. Arkadaşımızın anlattıklarını dikkatle dinleriz.
2. Bilginin doğruluğunu hemen kabul etmeyiz.
3. Bir bilgi kitabıyla karşılaştırma yaparız.
4. Hâlâ emin değilsek öğretmimize sorarız.

Cevap: Kaynakla karşılaştırılır, gerekirse öğretmene sorulur.

Hatırla: bu konuyu Doğru ve Güvenilir Bilgiye Ulaşma başlığındaki sorulara geçmeden önce kısa bir kez daha gözden geçir.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Yazar, tarih, kanıt ve ikinci bir kaynak kontrol edilerek bilgi denetlenir.

Örnek 2: Güvenilir kaynak seçme

Bir konu hakkında öğrendiklerinizi güvenilir biçimde nereden öğrenmek istersiniz?

1. Önce konuyu belirleriz ve neyi öğrenmek istediğimizi yazarız.
2. Bilgi kitabı ve ansiklopedik kaynakları listeleriz.
3. İnternette yazarı ve tarihi belli sayfaları tercih ederiz.
4. Okurken aynı bilginin başka bir kaynakta da olduğunu ararız.

Cevap: Bilgi kitapları ve ansiklopedik kaynaklar tercih edilir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Derinlemesine Hatırlayalım

Öğrendiğimiz bilgileri sıraya koyarak birlikte hatırlayalım.

Özet

• Doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmak öğrenmenin temelidir.
• Bilgi kitapları, ansiklopediler, kütüphaneler, öğretmenler ve ailemiz güvenilir kaynaklardır.
• İnternet çok bilgiye kapı açar ama her yazı doğru değildir.
• Yazarı, tarihi, kanıtı ve dili denetlenmeli, başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
• Bilmediğimiz konuyu öğretmene sormak en doğru davranıştır.

Sık Yapılan Hatalar

Bu derste en sık yapılan hataları bulacaksın. Her satırda üç şey var: hata ne, neden yanlış, doğrusu ne.

• Her bilgiyi doğru kabul etmek — neden yanlış: İnternetteki yazılar farklı yerlerden gelir. Yazarı ve tarihi belli olmayan bir bilgi doğrudan kabul edilmemelidir. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Tek kaynağa güvenmek — neden yanlış: Bir konu hakkında yalnızca tek bir yazı okumak yerine iki farklı kaynakla karşılaştırma yapılmalıdır. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Bilmediğimizi saklamak — neden yanlış: Bilmediğimiz bir şeyi tahmin etmek yerine öğretmene sormak, yanlış bilgiden korunmamızı sağlar. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Reklam metnini bilgi sanmak — neden yanlış: Ödül kazanma ya da alışveriş çağrısı içeren yazıların amacı bilgi vermek değildir. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Kişisel bilgileri paylaşmak — neden yanlış: Ad, adres, okul adı ve telefon bilgisi yalnızca tanıdığımız kişilerle paylaşılmalıdır. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Her internet yazısı doğru değildir, mutlaka denetlenmelidir. — doğru mu?
2. Yazarı, tarihi ve yayımcısı belli olan kaynaklar daha güvenilirdir. — doğru mu?
3. İddiaların yanında kanıt bulunması güveni artırır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Güvenilir bilgi = yazarı belli + tarihi yazılı + kanıtlı. 2) Doğru. İki kaynak aynı bilgiyi verirse bilgi daha sağlamdır. 3) Doğru. Emin olmadığımız bilgiyi öğretmene sorarız.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Saygılı İletişim ve Empati İletişim, düşünce ve duygularımızı karşıdakine aktarma sürecidir.
• Sözlü ve Yazılı Geleneklerimiz Sözlü gelenek, yazı olmadan ağızdan ağıza yaşayan düşünce ve söz geleneğidir.
• Dilin Önemi ve Doğru Konuşma Dil, düşüncelerimizi, duygularımızı ve isteklerimizi birbirine anlatma aracıdır.