Dilin Önemi ve Doğru Konuşma

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Dilin iletişimdeki rolünü açıkla
• Doğru konuşmanın kurallarını uygula
• Söz güzelliğini koruyan davranışları tanı
• Sesli okuma alışkanlığını uygula
• Anlamadığımız bir sözü nazikçe sor

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Saygılı İletişim ve Empati konusunu bilmen gerekir. İletişim, düşünce ve duygularımızı karşıdakine aktarma sürecidir.

• İletişimin unsurlarını tanı
• Anlamaya çalışarak karşıdaki kişinin duygusunu kendi yerine koyarak yaşar
• Saygılı iletişim kurallarını uygula

Dil nedir ve neden önemlidir?

Dil, insanların düşüncelerini, duygularını ve isteklerini birbirine anlatmak için kullandıkları araçtır. Konuşurken, yazarken ve okurken dilden yararlanırız.

Dil olmasa biz birbirimizi anlayamazdık. Bir arkadaşımızın sevincini ya da bir sınıf arkadaşımızın üzgünlüğünü ancak dil aracılığıyla anlatabiliriz. Dil, bizi birbirimize bağlayan en güçlü araçtır.

Doğru konuşma nasıl olur?

Doğru konuşma anlaşılır, sade ve düzgün olur. Karşımızdaki kişi ne dediğimizi anlamalıdır. Bu yüzden cümleleri kısa ve açık kurarız.

Konuşurken sesimizin yumuşak olması, dinlerken sabırlı olmamız ve gerektiğinde özür ya da teşekkür demek saygılı konuşmanın parçasıdır.

Söz güzelliğini koruyan davranışlar

• Düzgün cümle kurmak: Yanlış yazılan ya da yanlış söylenen bir cümle karşıdakini yanlış anlamaya yol açabilir.
• Anlaşılır konuşmak: Çok hızlı konuşmak yerine normal bir hızda ve anlaşılır biçimde konuşuruz.
• Göz teması kurmak: Konuşurken göz teması kurmak, söylediğimiz şeyin önemli olduğunu gösterir.
• Alay etmemek: Kiba takma adlar ve küçümseme karşıdakini incitir. Bu davranıştan uzak dururuz.
• Sesli okumak: Okuduğumuz yazıyı sesli okuyarak nerede durduğumuzu ve onu nasıl söylediğimizi kontrol ederiz.
• Sözü düzeltmek: Yanlış söylediğimiz bir sözü fark edersek özür dileyerek düzeltiriz.

Örnek cümleleri karşılaştıralım

Aynı düşünce farklı biçimlerde söylenebilir. Aşağıdaki tablo, cümlelerin nasıl olabileceğini göstermektedir. Uygun ifadesi, cümlenin saygılı ve anlaşılır olduğunu belirtir.

Örnek

Arkadaşımızın anlattığı bir şeyi anlamadığımızı düşünelim.

1. Anlaşmadığımız yere hemen öfkelenmek yerine sakin oluruz.
2. Anladığımız bölümü kısaca özetleriz.
3. Anlamadığımız bölümü nazikçe sorarız.
4. Arkadaşımız bize açıklayınca teşekkür ederiz.

Bu davranış, ortaya çıkan iletişim engelini kaldırır. Karşılıklı saygı ise konuşmanın temelidir.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Yanlış anlaşılmayı giderme

Arkadaşınızın anlattığı bir bilginin bir bölümünü anlamadınız. Ne yaparsınız?nmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Gerçek ve Gerçek Olmayan Bilgi Gerçek bilgi, doğru olduğu kanıtlanabilen bilgidir.
• Saygılı İletişim ve Empati İletişim, düşünce ve duygularımızı karşıdakine aktarma sürecidir.
• Sanat ve Estetik Sanat ve Estetik konusunu özetleyelim.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Yanlış sözü düzeltme

Arkadaşınıza bir işin adını yanlış söylediğinizi fark ettiniz. Ne yaparsınız?

1. Kendi hatamızı fark ettiğimizi kabul ederiz.
2. Nazik bir dille özür dileriz.
3. Doğru sözcüğü söyleyerek düzeltiriz.
4. Gerekiyorsa cümlenin tamamını yeniden söyleriz.

Cevap: Özür diler ve doğru sözcükle cümleyi düzeltiriz.

Hatırla: bu konuyu Dilin Önemi ve Doğru Konuşma başlığındaki sorulara geçmeden önce kısa bir kez daha gözden geçir.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Anlaşılan bölümü özetler ve anlaşılmayan bölümü nazikçe sorarız.

Örnek 2: Düzgün cümle kurma

Aşağıdaki cümleleri düzgün hâle getir: Kardeşim bana bir hediye aldi.

1. Cümlenin anlamını düşünürüz.
2. Almak fiilinin gerektirdiği harfleri kontrol ederiz.
3. Cümlenin sonuna uygun noktalama işaretini koyarız.
4. Düzeltilmiş cümleyi sesli okuyup doğruluğunu denetleriz.

Cevap: Kardeşim bana bir hediye aldı.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Pekiştirelim

Her öğrendiğimiz bilgiyi günlük hayattan bir durumla eşleştirerek pekiştirelim.

Özet

• Dil, düşüncelerimizi, duygularımızı ve isteklerimizi birbirine anlatma aracıdır.
• Dil olmasa birbirimizi anlayamazdık.
• Doğru konuşma anlaşılır, sade ve düzgün olur; ses tonu yumuşak, cümle düzgün kurulur.
• Düzgün cümle kurmak, anlaşılır konuşmak, göz teması kurmak, alay etmemek, sesli okumak ve yanlış sözü düzeltmek söz güzelliğini korur.
• Dinlemek de konuşmak kadar önemlidir.

Sık Yapılan Hatalar

Bu derste en sık yapılan hataları bulacaksın. Her satırda üç şey var: hata ne, neden yanlış, doğrusu ne.

• Sözü keserek dinlemek — neden yanlış: Karşıdaki kişi konuşurken sözünü kesmek iletişimi bozar ve saygısızlık gösterir. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Anlamadığını saklamak — neden yanlış: Anlamadığımız bir bölümü sormak yerine susmak, sonradan yanlış anlaşılmaya yol açar. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Alay etmek ve küçümsemek — neden yanlış: Karşıdakini küçümsemek dostluğu ve saygıyı zedeler, sorunu çözmez. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Yazım işaretlerini ihmal etmek — neden yanlış: Büyük harf ve noktalama işaretlerini doğru kullanmak metnin doğru anlaşılmasını sağlar. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.
• Çok hızlı konuşmak — neden yanlış: Hızlı konuşmak dinleyeni yorar ve bazı kelimelerin duyulmamasına yol açar. Doğrusu için yukarıdaki kuralı uygula ve sonucu tekrar kontrol et.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Dil olmasa insanlar birbirlerini anlayamazdı. — doğru mu?
2. Doğru konuşma anlaşılır, sade ve düzgün olmalıdır. — doğru mu?
3. Ses tonu, aynı cümlenin anlamını değiştirebilir. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Dil = düşünceyi, duyguyu ve isteği anlatma aracı. 2) Doğru. Doğru konuşma = anlaşılır + sade + düzgün. 3) Doğru. Bir cümle, bağlaçlarla birlikte daha anlaşılır hâle gelir.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Gerçek ve Gerçek Olmayan Bilgi Gerçek bilgi, doğru olduğu kanıtlanabilen bilgidir.
• Saygılı İletişim ve Empati İletişim, düşünce ve duygularımızı karşıdakine aktarma sürecidir.
• Sanat ve Estetik Sanat ve Estetik konusunu özetleyelim.