Konuşma ve Konuşma Kuralları

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Konuşmanın amacını ve işleyişini açıklar.
• Söz alırken ve söz verirken kurallara uyar.
• Nazik ve anlaşılır cümleler kurar.
• Dinleyenlere saygı gösteren davranışları uygular.
• Farklı görüşleri dinleyerek ortak sonuca ulaşmayı deneyimler.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Dinleme Türleri ve Not Alma konusunu bilmen gerekir. Dinleme çalışmaları amaçlarına göre serbest, kontrollü, araştırmaya dayalı ve değerlendirmeye dayalı dinleme olarak ayrılır.

• Dinleme çalışmalarını amacına göre ayırır.
• Serbest dinleme ile kontrollü dinlemeyi karşılaştırır.
• Dinlerken düzenli ve okunur not tutar.

Konuşma Nedir?

Konuşma, düşüncelerimizi karşımızdakine sözle aktarmaktır. Aynı düşünceyi herkes aynı biçimde anlatmaz. Bu yüzden konuşmayı öğrenmek özel bir çalışma ister.

Konuşma, dinleme ile birlikte yürür. Biz konuşurken dinlenir, dinlerken konuşacak sıramızı bekleriz.

Konuşma Kuralları Neden Önemlidir?

Konuşma kuralları, karşımızdakini dinlemeyi ve anlamayı kolaylaştırır. Kurala uyulan bir konuşma, dinleyende olumlu bir iz bırakır.

Uyulması Gereken Başlıca Kurallar

Her konuşmada şu kurallar gözetilir:

• Söz almak için el kaldırılır ve sıra beklenir.
• Konuşan kişinin sözü kesilmez.
• Konuşma sesli, yavaş ve anlaşılır yapılır.
• Dinleyen kişiye gözle bakarak ilgi gösterilir.
• Yanlış anlaşılma nazikçe açıklanır, gerekirse özür dilenir.

Sırayı beklemek, konuşmanın düzenli ilerlemesini sağlar. Herkesin söz hakkı vardır.

Ne Zaman Ne Yapılır?

Örnek

Sınıfta arkadaşın bir soruyu yanıtlamak istiyor ama konuşma sırası sende değil. Şu yolu izler.

1. Adım 1: Elini kaldırdın ve sıranı bekledin.
2. Adım 2: Konuşanın sözünü kesmeden dinledin.
3. Adım 3: Sıra gelince soruyu kısaca ve açık biçimde sordun.
4. Adım 4: Cevabı dinlerken başını sallayarak ilgiyi gösterdin.

Bu davranış, hem sınıf düzenini hem de saygıyı korur.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Söz alma

Sınıfta öğretmen bir soruyu cevaplamak isteyen öğrencileri bekliyor. Ne yapmalısın?

1. Adım 1: Soruyu dikkatlice dinledin.
2. Adım 2: Cevabı bildiğini düşündün ve elini kaldırdın.
3. Adım 3: Sıranı beklemeden ayağa kalkmadın.
4. Adım 4: Sıra gelince cevabını kısa ve anlaşılır biçimde söyledin.
5. Adım 5: Cevabın yanlış çıkarsa gözünü kaldırmadan dinledin.

Cevap: El kaldırıp sıra beklemek, söz almanın görgü yoludur.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Sözünü tamamlama

Sunum yapan arkadaşın sözü yarıda kalıyor. Ne yapmalısın?

1. Adım 1: Kısa bir süre sabredip onun sözünü bitmesini bekledin.
2. Adım 2: Araya girerek sözünü tamamlamaya çalışmadın.
3. Adım 3: Sözü bitince not aldığın bilgiyi karşılaştırdın.
4. Adım 4: Eksik kalan yeri yalnızca sen sorup öğrendin.
5. Adım 5: Sunumdan sonra arkadaşına sorularını sordun.

Cevap: Sözünü tamamlayabilmesi için sabretmek, dinleme kuralına uygundur.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Nazik bir uyarı

Arkadaşın grup konuşmasında sürekli söz kesiyor. Nazik nasıl uyarılır?

1. Adım 1: Sözünü kesmeden sözünü bitirmesini bekledin.
2. Adım 2: Konuşma sonrasında sakin bir sesle hissettirdin.
3. Adım 3: Söz kesmenin konuşmayı zorlaştırdığını açıkladın.
4. Adım 4: Onun da fikrini dinlemek istediğini belirttin.
5. Adım 5: Birlikte söz alma kuralını kararlaştırdınız.

Cevap: Karşıdakini küçümsemeden, kuralı birlikte hatırlatmak en doğru yöntemdir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Dersten Öğrendiklerimizi Gözden Geçirelim

Konunun temel bilgilerini ve bunlara karşılık gelen durumları birlikte görelim.

Özet

Konuşma kuralları, söz alma, sıra bekleme, sözü kesmeme ve nazik ifade kullanma gibi davranışlardır. Bu kurallara uymak, kendimizi de dinleyicileri de korur.

Etkili bir konuşmada ses tonu, yüz ifadesi ve söz seçimi birlikte çalışır. Farklı düşünceleri dinlemek, ortak bir sonuca ulaşmanın yoludur.

Sık Yapılan Hatalar

• Karşıdakinin sözünü kesip kendi düşüncesini söylemek.
• Sözü almadan konuşmaya başlamak.
• Bağırarak kendini savunmak.
• Anlaşmazlığı çözmek yerine küçümsemek.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Söz alma, el kaldırma ve sıra bekleme yoluyla yapılır. — doğru mu?
2. Konuşan kişi sözünü bitirmeden kimse konuşmamalıdır. — doğru mu?
3. Nazik bir üslup, karşıdakini incitmeden düşüncesini söylemeyi sağlar. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Konuşma kuralı: söz al, sıra bekle, sözü kesme. 2) Doğru. El kaldır + sıra bekleme = söz alma biçimi. 3) Doğru. Nazik ifade, karşıdakini küçümsemeden söylenendir.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Sunum ve Sözlü İletişim Sunum, hazırlanan bir konunun dinleyenlere düzenli anlatılmasıdır ve giriş, gelişme, sonuç bölümlerinden oluşur.
• Dinleme Türleri ve Not Alma Dinleme çalışmaları amaçlarına göre serbest, kontrollü, araştırmaya dayalı ve değerlendirmeye dayalı dinleme olarak ayrılır.
• Sesli Okuma ve Anlama Sesli okuma, metnin sözcüklerini düzgün ve anlaşılır biçimde yüksek sesle söylemektir.