Dinleme ve Dinlediğini Anlama

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Dinleme ile dinlediğini anlamanın farkını açıklar.
• Bir metni dinlerken ana konuyu ve ayrıntıları belirler.
• Dinlediği konuyu kendi cümleleriyle özetler.
• Anlamadığı yeri soru olarak ifade eder.
• Sınıfta ve evde uygun dinleme davranışlarını uygular.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Yazılı Anlatım Türleri ve Özellikleri konusunu bilmen gerekir. Yazılı anlatım, bir olayı, düşünceyi ya da isteği kâğıda dökerek anlatmaktır.

• Yazılı anlatım türlerini tanır ve verilen parça türü belirler.
• Hikâye, masal, şiir ve denemenin amaçlarını karşılaştırır.
• Mektup, dilekçe, afiş, ilan ve bilimsel yazının amacını açıklar.

Dinleme Nedir?

Dinleme, karşımızdaki kişinin söylediklerini sesli olarak duyup anlamaktır. Yalnızca ses duymak dinleme sayılmaz. Sözün arkasındaki düşünceyi kavramak dinlemenin asıl işidir.

Konuşan kişi ses tonu, vurgusu ve yüz ifadesiyle birçok bilgi verir. Bu bilgilerin tümüne ulaşmak için dikkatli olmak gerekir.

Dinleme ile Anlama Arasındaki Bağ

Dinleme ve anlama birbirinden ayrılamaz. Duyulan söz ancak anlaşıldığında bilgi olur. Bir konuyu öğrenmenin en kolay yolu, onu dinleyerek öğrenmektir.

Okulda öğretmenin anlattığı dersi dinleriz, arkadaşın öğütlerini dinleriz, evde büyüklerin anlattıklarını dinleriz. Bunların tümü dikkatli dinlemeyi gerektirir.

İyi Dinlemenin Yolları

Dinleme alışkanlığı şu adımlarla geliştirilir:

• Dinlemeden önce konunun ne olduğunu kestiririz.
• Dinlerken gözünü konuşandan ayırmayız ve ilgimizi beden diliyle gösteririz.
• Duyduğumuz en genel fikre ana konu deriz, küçük bilgilere ayrıntı deriz.
• Anlamadığımız yeri fark eder, soruyu dinleme bittikten sonra sorarız.

Dinleme, öğrenmenin temel yollarından biridir. Yeni bilgiler önce kulakla bize ulaşır.

Dinlerken Karşılaştığımız Durumlar

Örnek

Öğretmen, arkadaşımızın bahçede ne oynadığını anlatmasını istedi. Öğrenci şu adımları izledi.

1. Adım 1: Konuşma başlamadan önce kimin konuşacağı öğrenildi.
2. Adım 2: Konuşan arkadaşın sözü kesilmeden dinlendi.
3. Adım 3: Oyunun adı ve kuralları akılda tutuldu.
4. Adım 4: Dinledikten sonra iki cümleyle özet yapıldı.

Özet yapabilmek, dinlemenin doğru yapıldığını gösterir.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Öğretmenin anlattığı dersi dinleme

Öğretmen, tohumun çimlenmesini anlatıyor. Öğrenci dinledikten sonra ne yapmalıdır?

1. Adım 1: Öğretmen konuşmaya başlamadan önce öğrenci defterini açtı.
2. Adım 2: Konuşma sırasında söz kesmeden ve not tutarak dinledi.
3. Adım 3: Ana konuyu buldu: Bitki önce tohumdan çimlenir.
4. Adım 4: Ayrıntıları ayırdı: Toprak, su ve hava gereklidir.
5. Adım 5: Dinleme bittikten sonra iki cümleyle özet yaptı.

Cevap: Öğrenci dinlediği konunun ana fikrini ve ayrıntılarını ayırdıktan sonra özetledi.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Kısa bir anlatıyı özetleme

Aile ziyaretinde büyüklerin anlattığı bir olay sonrası ne söylenmelidir?

1. Adım 1: Olayın kim tarafından ve nerede geçtiğini belirledik.
2. Adım 2: Önce bilinen sonucu düşünüp sıraya koyduk.
3. Adım 3: Ana cümleyi kurduk: Kim, ne yaptı?
4. Adım 4: Ayrıntı cümlesini ekledik: Sonra ne oldu?
5. Adım 5: Özetimizi iki cümleyle arkadaşımıza anlattık.

Cevap: Özet, kim, ne yaptı ve sonra ne oldu sorularına kısa cevaplarla kurulur.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Anlaşılmayan bölümü tekrar dinleme

Sınıfta anlatılan bilginin ikinci bölümü anlaşılmadı. Doğru davranış nedir?

1. Adım 1: Dinlediği sırada anlamadığı yeri aklında tuttu.
2. Adım 2: Bölümü dinlemeden geçmedi, hemen anlamaya çalışmadı.
3. Adım 3: Dinleme tamamlanınca yeri defterine kısa bir işaretle yazdı.
4. Adım 4: İkinci dinlemede yalnızca o bölüme dikkat etti.
5. Adım 5: Anladıktan sonra işareti defterinden sildi.

Cevap: Anlaşılmayan bölüm işaretlenir, dinleme sonrası tekrar dinlenerek öğrenilir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Anahtar Bilgileri Not Edelim

Konuda akılda kalması gereken bilgileri kısa notlarla toparlayalım.

Özet

Dinleme, sesli olarak duyulan sözü anlamaktır. Anlamak için hazırlık yapmak, ilgiyi ayarlamak, ana konuyu bulmak ve dinledikten sonra özetlemek gerekir.

Unutmayalım ki iyi dinleyen kişi, dinlediğini kendi cümleleriyle anlatabilen kişidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Dinlerken söz kesmek ya da kendi işimizi yapmak.
• Anlamadığımız yeri duymuş gibi geçmek.
• Dinlediği konudan bambaşka bir konuya geçmek.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Dinleme yalnızca ses duymak değildir. Duyulan bilgiyi anlamak ve akılda tutmak da dinlemenin parçasıdır. — doğru mu?
2. Hazırlıksız girilen bir dinlemede çoğu ayrıntı kaçırılır. — doğru mu?
3. Konuşanın ses tonu ve yüz ifadesi de birer bilgi taşır. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Dinleme = Sesleri duyma + Anlamı kavrama. 2) Doğru. Önce hazırlan, sonra dinle, sonra özetle. 3) Doğru. Ana konu, dinlediğinin en genel fikridir.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Dinleme Türleri ve Not Alma Dinleme çalışmaları amaçlarına göre serbest, kontrollü, araştırmaya dayalı ve değerlendirmeye dayalı dinleme olarak ayrılır.
• Yazılı Anlatım Türleri ve Özellikleri Yazılı anlatım, bir olayı, düşünceyi ya da isteği kâğıda dökerek anlatmaktır.
• Konuşma ve Konuşma Kuralları Konuşma, düşünceleri sözle aktarmaktır ve kurallarla düzenlenir.