Paragrafta Ana Düşünce

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Paragraf ile paragrafta anlatılan düşünce arasındaki bağı açıklar.
• Paragrafın konusunu ve ana düşüncesini birbirinden ayırır.
• Ana düşünceyi bulmada kullanılan yöntemleri uygular.
• Paragrafın anahtar sözcüğünü belirler.
• Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin görevini tanır.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Okuma-Anlama konusunu bilmen gerekir. Okuma-anlama, okunan metnin kim, ne, nerede, ne zaman ve neden sorularıyla birlikte kavranmasıdır.

• Okuduğu metnin ana düşüncesini kendi cümleleriyle açıklar.
• Metindeki ayrıntıları ve olayların sırasını doğru olarak bulur.
• Anlamını bilmediği sözcüğü cümlenin ipuçlarından tahmin eder.

Paragrafın konusunu, ana düşüncesini ve anahtar sözcüklerini bulup düşünceyi tek cümlede anlatma

Konu Nedir?

Paragraf ile paragrafta anlatılan düşünce arasındaki bağı açıklar. Konu bir iki sözcükle, ana düşünce ise tam cümleyle belirtilir.

Hedefler

• Paragraf ile paragrafta anlatılan düşünce arasındaki bağı açıklar.
• Paragrafın konusunu ve ana düşüncesini birbirinden ayırır.
• Ana düşünceyi bulmada kullanılan yöntemleri uygular.
• Paragrafın anahtar sözcüğünü belirler.
• Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin görevini tanır.
• Ana düşünceyi kendi cümleleriyle tek cümle hâlinde yazar.

Önemli Noktalar

Konu bir iki sözcükle, ana düşünce ise tam cümleyle belirtilir.

Paragrafın bütün cümleleri tek bir düşünceye hizmet eder.

Ana düşünce, ayrıntılardan daha geniş bir bilgidir ve hepsini kapsar.

Bir paragrafta tek bir ana düşünce bulunur.

Sonuç cümlesi çoğu kez ana düşüncenin özetidir.

Ama, fakat, oysa gibi bağlaçlarda asıl yargı bağlaçtan önceki bölümdedir.

Ana düşünce yazılırken paragrafta olmayan bilgi eklenmemelidir.

Kurallar ve Örüntüler

Örnekler

1. Örnek 1: Konu ile Ana Düşünceyi Ayırma Ağaçların gölge verdiğini ve havayı temizlediğini anlatan bir paragrafta konu ve ana düşünceyi bulalım.

   Adım 1: Paragrafta bütün cümlelerde ortak geçen özneyi ararız; bu ağaçlardır ve konu budur.

   Adım 2: Ağaçların neler yaptığını okuruz: gölge verirler, havayı temizlerler.

   Adım 3: İki bilgiyi tek cümlede birleştirerek ana düşünceyi elde ederiz.

   Sonuç: Konu: ağaçlar. Ana düşünce: Ağaçlar hem gölge verir hem de havayı temizler.

2. Örnek 2: Anahtar Sözcükle Ana Düşünceyi Bulma Okuma alışkanlığının anlatıldığı bir paragrafta anahtar sözcük hangisidir?

   Adım 1: Cümlelerde en çok geçen sözcüğü ararız.

   Adım 2: Paragrafta okumak, kitap ve alışkanlık sözcükleri tekrar eder.

   Adım 3: En çok geçen ve düşüncenin özünü anlatan sözcük anahtar sözcüktür.

   Sonuç: Okumak (kitap sözcüğü de anahtar sözcük sayılır)

3. Örnek 3: Son Cümleden Ana Düşünceyi Bulma Paragrafın son cümlesi, anlatılan düşüncenin özetidir. Bu kural nasıl uygulanır?

   Adım 1: Son cümleyi okuruz ve düşüncenin özetini buluruz.

   Adım 2: Son cümledeki yargı, gelişme bölümünde savunulan fikirdir.

   Adım 3: Ana düşünceyi bu yargıdan hareketle kendi cümlemizle yazarız.

   Sonuç: Son cümlenin yargısı, gelişme bölümünün özetidir ve ana düşünceyi verir.

4. Örnek 4: Bağlaçtan Ana Düşünceyi Bulma «Çok çalıştım ama sınavı kazanamadım.» cümlesinden bir paragrafın ana düşüncesi nasıl çıkarılır?

   Adım 1: Cümlede ama bağlacını görürüz ve karşıt iki yargı olduğunu biliriz.

   Adım 2: Bu tür cümlelerde asıl yargı bağlaçtan önceki bölümdedir.

   Adım 3: Çalışmanın tek başına yeterli olmadığı fikri ana düşünce olur.

   Sonuç: Çalışmak tek başına yeterli değildir, başka bir şeye de ihtiyaç vardır.

5. Örnek 5: Ana Düşünceyi Kendi Cümlemizle Yazma Kitap okumanın yararlarını anlatan bir paragrafın ana düşüncesini tek cümleyle yazalım.

   Adım 1: Paragraftaki yararları listeleriz: kelime hazinesi, güçlü hayal gücü, anlama kolaylığı.

   Adım 2: Bu yararların ortak fikrini buluruz: okumak insanı geliştirir.

   Adım 3: Sonucu tek cümlede ifade ederiz.

   Sonuç: Kitap okumak insanın dilini ve düşünme gücünü geliştirir.

6. Örnek 6: Paragrafta Giriş, Gelişme ve Sonuç Bulma Bir paragrafın bölümlerini adlandıralım.

   Adım 1: Konunun tanıtıldığı ilk cümleler giriş bölümüdür.

   Adım 2: Düşüncenin örnek ve açıklamalarla desteklendiği orta bölüm gelişmedir.

   Adım 3: Düşüncenin özetlendiği son cümleler sonuç bölümüdür.

   Sonuç: Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Konu ile Ana Düşünceyi Ayırma

Ağaçların gölge verdiğini ve havayı temizlediğini anlatan bir paragrafta konu ve ana düşünceyi bulalım.

1. Adım 1: Paragrafta bütün cümlelerde ortak geçen özneyi ararız; bu ağaçlardır ve konu budur.
2. Adım 2: Ağaçların neler yaptığını okuruz: gölge verirler, havayı temizlerler.
3. Adım 3: İki bilgiyi tek cümlede birleştirerek ana düşünceyi elde ederiz.

Cevap: Konu: ağaçlar. Ana düşünce: Ağaçlar hem gölge verir hem de havayı temizler.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 6: Paragrafta Giriş, Gelişme ve Sonuç Bulma

Bir paragrafın bölümlerini adlandıralım.

1. Adım 1: Konunun tanıtıldığı ilk cümleler giriş bölümüdür.
2. Adım 2: Düşüncenin örnek ve açıklamalarla desteklendiği orta bölüm gelişmedir.
3. Adım 3: Düşüncenin özetlendiği son cümleler sonuç bölümüdür.

Cevap: Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Cevap: Konu: ağaçlar.

Örnek 2: Anahtar Sözcükle Ana Düşünceyi Bulma

Okuma alışkanlığının anlatıldığı bir paragrafta anahtar sözcük hangisidir?

1. Adım 1: Cümlelerde en çok geçen sözcüğü ararız.
2. Adım 2: Paragrafta okumak, kitap ve alışkanlık sözcükleri tekrar eder.
3. Adım 3: En çok geçen ve düşüncenin özünü anlatan sözcük anahtar sözcüktür.

Cevap: Okumak (kitap sözcüğü de anahtar sözcük sayılır)

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Dersten Öğrendiklerimizi Gözden Geçirelim

Konunun temel bilgilerini ve bunlara karşılık gelen durumları birlikte görelim.

Sık Yapılan Hatalar

• Konuyu ana düşünce sanmak: Konu ağaçlar gibi tek bir sözcükle belirtilir; ana düşünce ise bir cümle olarak yazılır ve o fikri bütünüyle anlatır.
• Yalnızca ilk cümleyi okuyup karar vermek: Giriş cümlesi konuyu tanıtır, asıl düşünce çoğu kez sonuç cümlesinde verilir. Bu yüzden paragrafın sonuna kadar okunmalıdır.
• Ayrıntıyı ana düşünce diye seçmek: Ayrıntı tek bir bilgidir; ana düşünce ise bütün cümlelerin ortak fikridir. Tek bir cümleyi seçmek genellikle yanlıştır.
• Ana düşünceyi yazarken yeni bilgi eklemek: Ana düşünce metnin içinden çıkarılır. Paragrafta geçmeyen bir bilgi eklemek düşünceyi bozar.
• Paragrafta birden çok ana düşünce olduğunu sanmak: Bir paragrafta tek ana düşünce vardır. İki ayrı fikir anlatılıyorsa metin iki paragraftan oluşur.

İpuçları

• Paragrafı okuduktan sonra ilk iş olarak konusunu yaz; konuyu bilmek düşünceyi kolaylaştırır.
• Cümlelerin altını çizerek hepsinde ortak geçen sözcüğü bul; o anahtar sözcüktür.
• Bağlaçları kalemle işaretle; asıl yargı genellikle bağlaçtan önceki bölümdedir.
• Ana düşünceyi tek cümle olarak yaz; birden çok cümle yazarsan ayrıntıya kaymış olursun.
• Seçeneklerde ana düşünce arıyorsan en geniş ve en çok desteklenen seçeneği seç.

Özet

Paragraf, bir düşünce etrafında toplanmış birbirine bağlı cümleler bütünüdür. Konu, paragrafta anlatılan şeyi bir iki sözcükle belirtir; ana düşünce ise o fikri tam cümleyle anlatır. Ana düşünce ilk cümlede, son cümlede, cümlelerin ortak konusunda, anahtar sözcükte ya da bağlaçların gösterdiği yönde aranabilir. Paragraf giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur ve ayrıntılar ana düşünceyi destekler.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Konu bir iki sözcükle, ana düşünce ise tam cümleyle belirtilir. — doğru mu?
2. Paragrafın bütün cümleleri tek bir düşünceye hizmet eder. — doğru mu?
3. Ana düşünce, ayrıntılardan daha geniş bir bilgidir ve hepsini kapsar. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Paragraf = bir konu etrafında toplanmış birbirine bağlı cümleler bütünü 2) Doğru. Konu: bir ya da iki sözcük (ağaçlar, kitap okuma) 3) Doğru. Ana düşünce: konunun fikrini anlatan tam cümle

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Düşünceyi Geliştirme Yolları Düşünceyi geliştirmek, kısa bir fikri açıklama, örnek, karşılaştırma, neden-sonuç, tanım, benzetme ya da özet yoluyla zenginleştirmektir.
• Okuma-Anlama Okuma-anlama, okunan metnin kim, ne, nerede, ne zaman ve neden sorularıyla birlikte kavranmasıdır.
• Anlam Bilgisi ve Özet Çıkarma Anlam bilgisi, sözcük ve söz öbeklerinin anlam katmanlarını inceler.