Paragrafta Sıralama ve Bağlayıcı Kelimeler

Konu Anlatımı

Bu Derste Ne Öğreneceğiz?

Bu derste şunları öğreneceksin:

• Metindeki olayları oluş sırasına göre sıralar.
• Paragrafları mantık zincirine göre doğru diziye yerleştirir.
• Bağlayıcı kelimelerin anlam ilişkilerini tanır.
• Çünkü, ama ve bu yüzden sözcüklerinin görevlerini karşılaştırır.
• Karışık verilen cümleleri ipuçlarından yararlanarak düzenler.

Ön Bilgi

Bu konuyu anlamak için önce Anlam Bilgisi ve Özet Çıkarma konusunu bilmen gerekir. Anlam bilgisi, sözcük ve söz öbeklerinin anlam katmanlarını inceler.

• Anlam bilgisinin konularını tanır.
• Metinde geçen sözcük ve söz öbeklerinin anlamlarını inceler.
• Bir metnin ana düşüncesini ve yardımcı düşüncelerini belirler.

Paragrafta Sıralama Nedir?

Paragrafta sıralama, düşünceleri ve olayları belli bir düzene göre dizip anlatmaktır. Olaylar oluş sırasına göre, açıklamalar ise neden-sonuç ilişkisine göre dizilir. Bu düzen, okuyucunun olayları kolayca izlemesini sağlar.

Sıralama bozulursa okuyucu hangi olayın önce olduğunu bilemez. Bu yüzden önce olayın türü tanınır, sonra cümler yerine oturtulur.

Sıralama İçin Bakılacak İpuçları

Zaman sözcükleri ilk ipucudur. İlk olarak, önce, sonra, en sonunda sırayı doğrudan söyler. Açıklamada neden önce, sonuç sonra yazılır.

• Zaman ipucu: önce, ilk olarak, sonra, en sonunda olayın sırasını belirtir.
• Neden ipucu: çünkü, çünkü ki, ya çünkü bir nedeni anlatır.
• Karşıtlık ipucu: ama, fakat, ancak, oysa iki eylemin çeliştiğini gösterir.
• Ek bilgi ipucu: ayrıca, hem de, üstelik yeni bir bilgi ekler.
• Karşılaştırma ipucu: buna karşılık, öte yandan iki durumu yan yana koyar.

Bağlayıcı Kelimeler ve İşlevleri

Bağlayıcı kelimeler iki cümlenin arasına düşünce köprüsü kurar. Neden bildirenler çünkü, sonuç bildirenler bu yüzden ve o yüzden, karşıtlık bildirenler ama, fakat ve ancaktır.

Paragrafta Konu ve Sonuç Nerede Olur?

Paragrafın ilk cümlesinde genellikle konu ya da giriş bulunur. Son cümlede düşüncenin sonucu ve kısa bir yargı yer alır. Bu iki cümle, paragrafın çerçevesini anlatır.

Konu cümlesi geniş, sonuç cümlesi daha kısadır. Sıralamada hangisinin başa, hangisinin sona geleceği bu iki cümleye bakılarak bulunur.

Örnek: Karışık Cümleleri Sıralama

Şu dört cümleyi oluş sırasına göre dizelim: Otobüs geldi, biz okula vardık, yola çıktık, bahçede oynadık.

1. Eylemlerin oluş zamanı bulunur: yola çıkma, otobüs, okula varma, bahçede oynama.
2. Yola çıkma diğer bütün eylemlerden önce olmalıdır, bu yüzden ilk sıraya gelir.
3. Otobüs yola çıkıldıktan sonra gelir, bu yüzden ikinci sıradadır.
4. Otobüsle okula varınca oyun zamanı başlar, bu yüzden oynama cümlesi en sondadır.

Basit Örnek

Önce kolay bir örnekle başlayalım.

Örnek 1: Zaman Sırasına Göre Dizme

Sabahla ilgili karışık verilen dört cümleyi oluş sırasına göre dizelim.

1. Adım 1: Cümlelerdeki eylemler bulunur: kalkma, yıkanma, kahvaltı yapma, yola çıkma.
2. Adım 2: Yola çıkma her şeyden sonra olur, bu yüzden en son sıraya konur.
3. Adım 3: Kahvaltı, yıkanmadan sonra yapılır; bu yüzden ikinci ile üçüncü sıra belli olur.
4. Adım 4: Sıralama kalkma, yıkanma, kahvaltı, yola çıkma şeklinde olur.

Cevap: Doğru sıra: kalkma, yıkanma, kahvaltı, yola çıkma.

İleri Örnek

Şimdi daha zor bir örneği birlikte çözelim.

Örnek 5: Ek Bilgi Bağlayıcısı

Bir paragrafa ek bilgi ekleyen bağlayıcı sözcüğü bulalım.

1. Adım 1: Metinde ana düşünce, kitap okumanın okuma alışkanlığı kazandırdığıdır.
2. Adım 2: Ayrıca sözcüğü ikinci bir bilgi ekler; ana düşünceyi değiştirmez.
3. Adım 3: Hem de ve üstelik sözcükleri de aynı ek bilgi görevini görür.
4. Adım 4: Soruda hangi işlev isteniyorsa bağlayıcı da ona göre seçilir.

Cevap: Ayrıca sözcüğü.

Adım Adım Çözülmüş Örnekler

İki örneği birlikte adım adım çözelim.

Örnek 2: Neden ve Sonuç Sırası

Nedeni ve sonucu karışık iki cümleyi doğru sıraya koyarak ilişkiyi gösterelim.

1. Adım 1: Gözlüğüm bana yakışmıyordu, büyütmemi istedi cümlesinde neden vardır.
2. Adım 2: Bu yüzden gözlüğümü büyüttüm, okumaya devam edebildim cümlesinde sonuç vardır.
3. Adım 3: Sonuç, nedenin etkisiyle oluşur; bu yüzden neden cümlesi önce gelmelidir.
4. Adım 4: Doğru sıra neden cümlesi, sonra bu yüzden ile başlayan cümledir.

Cevap: Önce neden, sonra sonuç gelir.

Kavram Karşılaştırma Tablosu

Aynı derste geçen kavramları yan yana koyup karşılaştıralım.

Öğrendiklerimizi Derinlemesine Hatırlayalım

Öğrendiğimiz bilgileri sıraya koyarak birlikte hatırlayalım.

Özet

Paragrafta sıralama, olayları oluş sırasına ve açıklamaları neden-sonuç düzenine göre dizmektir. Önce, sonra, en sonunda zaman sırasını; çünkü nedeni; bu yüzden sonucu; ama, fakat, ancak karşıtlığı; ayrıca, hem de ve üstelik ise ek bilgiyi gösterir. Bu ipuçları doğru yeri bulmayı kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar

• Sonucu nedenden önce yazmak: bu yüzden ifadesi sonuçtan önce gelmez.
• Karşıtlık yokken ama kullanmak: çelişen iki eylem arasında kullanılır.
• Sıralama sözcüklerini atlamak: en sonunda sözcüğü bile bir ipucudur.

Kendini Dene

Aşağıdaki üç cümleyi incele ve her birinin doğru olup olmadığını belirle.

1. Paragrafta olaylar oluş sırasına göre dizilir; rastgele bırakılmaz. — doğru mu?
2. Bir olayın nedeni anlatılmadan sonucu anlatılmaz. — doğru mu?
3. Bağlayıcı kelime yoksa iki cümle arasındaki ilişkiyi biz anlamak zorundayız. — doğru mu?

Cevap anahtarı: 1) Doğru. Sıralama kuralı: önce oluş, sonra gelişme, en son sonuç. 2) Doğru. Açıklamada sıralama: önce neden, sonra sonuç anlatılır. 3) Doğru. Çünkü nedeni anlatır, bu yüzden sonucu anlatır.

Sonra dene: bu konudaki açık uçlu görevi çöz ve puanlama anahtarıyla karşılaştır.

İlgili Konular

Bu konuyu daha sağlam öğrenmek için şu konularla birlikte çalışabilirsin:

• Metinlerde Anahtar Kelime ve Özet Anahtar kelime, metnin konusunu en iyi anlatan sözcüktür; metinde sık geçer, başlıkta bulunur ve yalnızca o konuda kullanılır.
• Anlam Bilgisi ve Özet Çıkarma Anlam bilgisi, sözcük ve söz öbeklerinin anlam katmanlarını inceler.
• Metin Türleri Metin türleri, yazarın konuyu anlatma biçimine göre ayrılır.