Kuvvet Tesisatları ve Pano Bağlantıları

Konu Anlatımı

Bu derste ne öğreneceğiz

Bu konuda üç fazlı priz, fiş ve panoların bağlantılarını öğreneceksiniz. Faz sırasının önemini, topraklama bağlantısını ve devreye alma deneylerini kavrayacaksınız.

Ön bilgi

Elektrik akımının döngü oluşturmak için iletmene gerek duyduğunu bilmek yeterlidir. Faz kelimesinin alternatif akım hatlarını belirttiğini duymuş olmak konuyu kolaylaştırır.

• Üç fazlı sistemde üç adet faz hattı birlikte çalışır.
• Faz sırası motorların dönüş yönünü belirler.
• Topraklama bağlantısı her fazlı tesisatta zorunludur.

Faz sistemi temelleri

Faz; alternatif akımı taşıyan hattır. Üç fazlı sistemde L1, L2, L3 olarak adlandırılır. Nötr; akımın geri döndüğü iletmendir. Koruyucu toprak; metal gövdeyi toprağa bağlayan iletmendir. Faz sırası; L1-L2-L3 dizilimidir ve değiştirilmemelidir. Faz gerilimi; faz ile nötr arasındaki gerilimdir.

Priz ve fiş bağlantıları

Üç fazlı prizde fazlar sırasıyla, nötr ve toprak uygun yerlerine bağlanır. Fişin toprak kontağı gövdeye ilk bağlanacak uzunlukta olmalıdır. Bağlantıda kablolar sıkı ve izolasyonlu olmalıdır. Bağlantı sırasında priz ters bağlanırsa dönüş yönü değişir ve tehlikeli durum oluşur.

Basit örnek ve günlük yaşam

Bir atölyede matkap ters yöne döner. Sebep prizde fazların sırasının yanlış bağlanmasıdır. Elektrikçi prizdeki faz hatlarını sırasıyla değiştirerek sorunu giderir.

Adım adım çözülmüş örnek

Soru: Bir pano 380 V üç fazlı besleme ile çalışacaktır. Bağlantı adımları nelerdir?

Adım 1: Ana sigorta kapatılarak besleme kesilir.

Adım 2: Fazlar L1, L2, L3 olarak panoya sırasıyla bağlanır.

Adım 3: Nötr ve koruyucu toprak bağlantıları yapılır.

Adım 4: Bağlantılar tork anahtarıyla sıkıştırılır.

Adım 5: Faz gerilimleri ve faz sırası ölçümlenerek devreye alınır.

İleri örnek

Bir üretim hattında üç fazlı asansör motoru ve üç adet konveyör motoru aynı panodan beslenecektir. Pano, şebekeden gelen ana sigorta ile korunur. Her motor için ayrı röle ve koruma şalteri konur. Fazlar numaralandırılarak yazılır ve numaralanmış bantlarla işaretlenir. Devreye almada önce yüksüz çalıştırma yapılarak dönüş yönü kontrol edilir. Sonra yük bağlanarak akım ölçülür ve fazlar arası denge değerlendirilir. Faz gerilimleri arasında aşırı fark varsa yük dağılımı gözden geçirilir.

Kavram karşılaştırma tablosu

Sık yapılan hatalar

Faz sırasını karıştırarak bağlantı yapmak yaygın hatadır. İkincil hata toprak kontağını nötr görevi görmek üzere kullanmaktır ki bu ciddi güvenlik ihlidir. Üçüncü hata bağlantı sıkma torkunu kontrol etmeden panoyu devreye almaktır.

Özet

Üç fazlı sistemde fazlar sırasıyla, nötr ve koruyucu toprak doğru yerlerine bağlanmalıdır. Faz sırası motor yönünü belirler. Pano bağlantılarında sıkma torku, faz gerilimleri ve toprak direnci ölçülerek devreye alınır.

Kendini dene

1. Üç fazlı prizin şeklini çizerek uçlarını işaretle. 2. Bir motorun ters dönmesinin nedenini açıkla. 3. Faz sırasını kontrol etmek için hangi adımları izlersin. 4. Pano devreye almada ölçülecek değerleri listele.

Temrin ve Uygulama Notları

6.5 Üç Fazlı Pano Şeması Çizimi

Dört motor çıkışlı tali kuvvet panosunun tek hat şeması A4 kâğıda çizilir. Pano girişinde 160 A termik manyetik şalter, üç fazlı 30 mA-40 A kaçak akım rölesi bulunur. Her motor 25 A sigortayla korunur; üç fazlı pano prizi 20 A, bir fazlı priz 16 A sigortalıdır. Motor sigortaları ve kaçak akım rölesi, motor değerlerine göre seçilir.

6.4 Üç Fazlı Kombinasyon Panosunun Montajı

Üç fazlı 32 A ve bir fazlı 25 A sigorta kullanılır; enerji girişi 5x2,5 mm² NYAF ile yapılır. Yalıtkan gövdeli pano topraklanmaz, bu durum bilinerek işlem yapılır.

6.6 ve 6.7 Beş Linyeli Kat Panosu

Üç fazlı kaçak akım rölesi 30 mA-40 A, üç fazlı sigorta 16 A, bir fazlı sigortalar 10 A seçilir. Köprüleme barası kaçak akım rölesi ve sigorta girişlerini birbirine bağlar. Montajdan sonra AVO ile faz-nötr-toprak kısa devre ve kaçak kontrolü yapılır.

Sınavda: pano şemalarının neden çizildiği, sigorta değerinin motor gücüne bağlılığı ve kontrol ölçümünün gerekçesi sorulabilir.