Ladder diyagramı nedir? Kontak, bobin ve başlat-durdur mantığı

Fabrikalarda bir motorun ne zaman çalışacağını, bir kapının ne zaman açılacağını ya da bir hattın hangi sırayla durdurulacağını belirleyen kontrol programları çoğunlukla ladder diyagramı ile yazılır. Adını, mantık akışının bir merdivenin basamakları gibi yukarıdan aşağıya çizilmesinden alır.

Kontak ve bobin

Ladder diyagramındaki iki temel eleman kontak ve bobindir. Kontak, bir girişin durumunu sorgular; bobin ise bir çıkışı sürer. Bir kontak kapalıysa (doğru ise) akım akar ve sağındaki bobin enerjilenir.

• Normalde açık (NO) kontak: ilgili giriş aktif olduğunda kapanır.
• Normalde kapalı (NC) kontak: ilgili giriş aktif olduğunda açılır.
• Bobin: bağlı olduğu çıkış, mantık akışı üzerinde akım varsa aktif olur.

Başlat-durdur mantığı

Bir makineyi başlatmak için kısa süreli bir butona basılır, ama butondan elini çektiğinizde makinenin çalışmaya devam etmesi gerekir. Bunu sağlamak için bobinin kendi kontağıyla paralel bağlandığı bir devre kurulur. Buna mühürleme denir.

Mühürlemeli bir devrede başlat butonu bobini enerjilendirir ve bobinin yardımcı kontağı, başlat butonu bırakıldıktan sonra da akımın sürmesini sağlar. Durdur butonu ise bu yolu kesmek için seri bağlanır. Bu iki kavramı anlamak, ladder diyagramında yazılan pek çok programın temelidir.

Zamanlayıcılar

Belirli bir süre sonra çıkış veren zamanlayıcılar da ladder dilinde blok olarak kullanılır. Gecikmeli açılan (on-delay) bir zamanlayıcıda giriş belirli bir süre aktif kaldığında çıkış devreye girer. Bu tür bloklar, bir motorun çalışmadan önce ısınma süresi tanımak gibi uygulamalarda kullanılır.

Tarama döngüsü

Kontrol cihazları programı baştan sona sırayla tarar ve her taramada girişleri okur, mantığı hesaplar, çıkışları günceller. Bu döngü sürekli tekrarlanır. Bu yüzden bir ladder programında satırların sırası, sonucu doğrudan etkiler.

← Tüm yazılar