Tolerans ve Ölçülendirme nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Nominal ölçü ile gerçek ölçü arasındaki ilişkiyi açıklar.
• Üst sınır ve alt sınır değerlerini nominal ölçüye sapmaları uygulayarak hesaplar.
• Tolerans bandının genişliğini verilen sapmalardan yararlanarak bulur.
• Ölçülen değer ile nominal arasındaki farkı sapma olarak yorumlar ve karar verir.
• Serbest geçme ve geçmez bağlantıda boşluk ya da sıkma payını hesaplar.

Anahtar fikirler

• Nominal ölçü tek başına bir imalat hedefidir; kabul kararı nominal ile sınırlar arasında verilir.
• Üst sınır nominal ölçüye üst sapmanın eklenmesiyle, alt sınır ise alt sapmanın düşülmesiyle bulunur.
• Tolerans bandının genişliği, üst sapma ile alt sapmanın mutlak değerlerinin toplamıdır.
• Ölçüm sapması, ölçülen değer ile nominal değer arasındaki farktır ve işareti hatanın yönünü gösterir.
• Serbest geçme bağlantısında iki çap arasındaki fark boşluk payıdır.
• Geçmez bağlantıda iki çap arasındaki fark sıkma payı olarak yorumlanır.

Konunun özeti

Tasarımda verilen ölçüye nominal değim denir ve bu değer tek başına bir imalat hedefidir. Nominal değere üst ve alt sapma eklenerek üst sınır ile alt sınır tanımlanır. Tolerans bandının genişliği, üst sapma ile alt sapmanın mutlak değerlerinin toplamıdır. Ölçülen gerçek değerin nominalden farkı ölçüm sapmasıdır; bu sapma bandın içinde kaldığı sürece parça kabul edilir, dışarı çıktığında parça ayrılır. Sınır değerlerinin tam sınırda kabul edilip edilmemesi, aletin çözünürlüğü ve yüzey pürüzlülüğü göz önüne alınarak yorumlanır. Mil ve delik arasında birleşme yapılan uygulamalarda serbest geçme bağlantısı boşluk payı, geçmez bağlantı ise sıkma payı bırakır; her ikisinin değeri de iki ölçünün…

Sık yapılan hatalar

• Alt sapmayı çıkarma yerine toplamak: Alt sınır, nominal değerden alt sapma düşülerek bulunur; sapmayı ekmek alt sınırı büyütür ve çok gevşek bir kabul aralığı doğar.
• Toleransı iki yana birden uygulamak: Tolerans tek bir yönde işaretlenmişse yalnız o yönde uygulanır; iki yana birden uygulamak bandı gereksiz yere genişletir.
• Sınır değerini matematiksel yuvarlamayla karara bağlamak: Sınırda kalan ölçüm, alet çözünürlüğü ve yüzey pürüzlülüğü ile birlikte yorumlanır; salt matematiksel karar hatalıdır.

İlgili konular

• Kaynak Hataları ve Dikiş Kontrolü
• Levha İşleme ve Sac Şekillendirme
• Profil ve Boru İşleme
• Kalıp ve Fikstür Tasarımı
• Üretim Planlaması, Stok Takibi ve Verimlilik
• Kalite Kontrol Planları ve Kök Neden Analizi