Nöronlarda Sinyal İletimi ve Sinaps nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Aksiyon potansiyelinin oluşumunda iyonların rollerini açıklar ve eşik değer kavramını tanımlar.
• Sinapsın yapısal bölümlerini reseptör, öncü ve soncü uç olarak adlandırır ve işlevlerini ayırır.
• Nörotransmitter maddelerin sinaps yarığından geçerek reseptöre bağlanma sürecini açıklar.
• Uyarıcı ve engelleyici sinapsların postsinaptik hücre üzerindeki etkilerini karşılaştırır.
• Sinaptik gecikmenin nedenlerini ve sinir iletimindeki rolünü belirtir.

Anahtar fikirler

• Sinaps yalnızca nöronlar arasında değil, nöron ile kas hücresi arasında da bulunur ve motor son plak bu yapıya örnektir.
• Sinaps öncü ve soncü hücre olmak üzere iki taraf içerir; yalnızca öncü hücre sinyali üretir, soncü hücre yanıt verir.
• Nörotransmitter yalnızca sinaps yarığında kısa süre kalır, geri alınarak veya enzimlerle parçalanarak etkisini kaybeder.
• Nöronların hücre zarındaki iyon derişim farkları, aksiyon potansiyelinin temelini oluşturur.
• Reseptör bulunmayan bir hücre, karşısındaki nöronun salgıladığı nörotransmittere yanıt veremez.
• Bazı nörotransmitterler uyarıcı, bazıları ise engelleyici etki gösterir; etkiyi reseptörün yapısı belirler.

Konunun özeti

Öncü hücre zarında veziküller hâlinde nörotransmitter depo bulunur; uyarı geldiğinde zar potansiyeli değişir, kalsiyum iyonları hücreye girer ve veziküller yarığa boşalır. Nörotransmitter yarığı geçerek soncü hücre zarındaki reseptöre bağlanır ve iyon kanallarını açarak uyarıcı ya da engelleyici yanıt oluşturur. Nörotransmitter bir süre sonra geri alınarak veya enzimlerle parçalanarak etkisini kaybeder. Böylece sinaps, sinir sisteminde bilginin yönlü ve seçici olarak aktarılmasını sağlar; sinaps sayısı arttıkça iletimde toplam gecikme de uzar.

Sık yapılan hatalar

• Hata: Sinapsın sinyali iletmek yerine yarıkta bekletip biriktirdiğini düşünmek. Sinyali öncü hücre üretir, sinaps ise bu aktarımın gerçekleştiği noktadır.
• Hata: Aksiyon potansiyelinde sodyumun hücre dışına çıktığını söylemek. Depolarizasyon sırasında sodyum hücre içine giriş yapar ve zar potansiyeli yükselir.
• Hata: Nörotransmitterin kanda taşındığını düşünmek. Bu maddeler sinaps yarığı gibi çok dar ve kısa mesafeli yapılarda görev yapar.

İlgili konular

• Homeostazi ve Geri Bildirim Mekanizmaları
• Sistemlerin Es Güdümlü Çalışması
• Homeostatik Süreçlerin Bozulması ve Sağlık Problemleri
• Refleksler
• Kasların Kasılma Mekanizması
• Kazanılmış Bağışıklık (Aktif ve Pasif Bağışıklık)