Metinlerde Zaman ve Kişi nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Zaman eklerini tanıyarak geçmiş, şimdiki ve gelecek zamanı ayırt eder.
• Fiilde zaman eki ile kişi ekinin sıralanışını uygular.
• Birinci, ikinci ve üçüncü kişileri tekil ve çokluk biçimleriyle çekimler.
• Cümle ve metin düzeyinde zaman-kişi uyumunu denetler.
• Metinlerde yanlış kullanılan zaman ve kişi eklerini düzeltir.

Anahtar fikirler

• Zaman eki fiilin gövdesine eklenir ve geçmiş, şimdiki ya da gelecek zamanı belirtir.
• Fiilde her zaman önce zaman eki, sonra kişi eki gelir; bu sıralama değişmez.
• Üçüncü kişi tekil fiillerde kişi eki kullanılmaz; özne cümlede adıyla anılır.
• Duyulan geçmiş zaman eki olan -mış, olayın başka birinden öğrenildiğini gösterir.
• Bir metinde farklı zamanlar birlikte kullanılabilir, ama cümle içi anlam çelişmemelidir.
• Kişi ekleri tekil ve çokluk olmak üzere birinci, ikinci ve üçüncü kişilerde değişir.

Konunun özeti

Geçmiş zaman -dı, -du ekleriyle, duyulan geçmiş zaman -mış, şimdiki zaman -yor, gelecek zaman ise -ecek ve -acak ekiyle kurulur. Kişi ekleri üç kişide tekil ve çokluk değişir; üçüncü kişi tekilde kişi eki yazılmaz. Fiillerde önce zaman eki, sonra kişi eki gelir. Metinde zamanlar karışık kullanılabilir, ancak cümle kendisiyle çelişmemelidir.

Sık yapılan hatalar

• Zaman ekini kişi ekinden sonra yazmak: Fiilde önce zaman eki, sonra kişi eki gelir. Bu sıra değiştirilirse sözcük yanlış kurulur ve cümlenin anlaşılması zorlaşır.
• Geçmiş zaman zarfıyla şimdiki zaman eki kullanmak: Dün, geçen hafta gibi zarf geçmiş zaman ister. Bu zarflarla şimdiki zaman eki bir arada kullanılırsa cümle çelişkili olur.
• Mış ekini güncel sanmak: Mış eki, geçmişte olmuş bir olayı anlatır. Bu eki, olay şu anda sürüyormuş gibi okumak yanlış bir yorum olur.

İlgili konular

• Sunum ve Sözlü Anlatım
• Sözlü ve Yazılı Geleneklerimiz
• Millî Kültürümüz ve Bayramlar
• Doğru Bilgiye Ulaşma ve Eleştirel Okuma
• Saygılı İletişim ve Empati
• Dürüstlük ve Emek