Sözlü ve Yazılı Geleneklerimiz nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Ata sözü ve deyim arasındaki farkı belirtmeyi öğrenir
• Tekerleme, mani ve ölçeğin özelliklerini tanımayı başarır
• Sözlü gelenek ürünlerinin anlamlarını bağlamdan çıkarabilir
• Sözlü ürünlerin yazıya geçirildiği çalışmaları tanımlar
• Bir sözlü gelenek ürününün kültürümüzdeki yerini sorgular

Anahtar fikirler

• Ata sözü öğüt verir, deyim ise bir durumu ya da davranışı anlatır.
• Deyimlerde kimi sözcükler gerçek anlamları dışında kullanılabilir.
• Tekerlemede aynı bölümün yinelenmesi, ezberi kolaylaştırır.
• Maniler hece ve durak ölçüsüyle, ölçeler ise hesap ölçüsüyle söylenir.
• Sözlü ürünler derlenirken kaynak kişi, yer ve tarih bilgisi not edilir.
• Yazıya geçirilen bu ürünler, kültürümüzün ortak hafızasını oluşturur.

Konunun özeti

Ata sözü özlü bir sözdür ve genel bir öğüt verir. Deyim, kalıplaşmış bir durum ifadesidir; sözcükleri gerçek anlamı dışında da kullanılabilir. Tekerleme, bölümleri yinelenen kısa bir sözdür. Mani hece ve durak ölçüsüyle, ölçe ise dört heceli dörtlükler hâlinde söylenir. Bu ürünler yazıya geçirilirken kaynak, yer ve tarih bilgisi not edilir.

Sık yapılan hatalar

• Ata sözü ile deyimi karıştırmak: Atasözü bir davranışa öğüt verir, deyim ise bir olayı ya da durumu anlatır. İkisinin yaptığı iş farklı olduğu için ayrı ayrı tanınmalıdır.
• Deyimi kelime kelime çözmek: Deyimdeki sözcükler çoğu zaman gerçek anlamı dışında kullanılır. Bu yüzden anlam, sözcüklerin ilk hâline bakılarak değil, cümledeki kullanım yerine bakılarak bulunur.
• Sözlü gelenek ürünlerini yazıdan saymamak: Bu ürünlerin yazarı yoktur; halkın ortak ürünüdür. Yalnızca yazıya geçmiş olmaları onları incelenebilir kılar.

İlgili konular

• Dinleme Türleri ve Not Alma
• Konuşma ve Konuşma Kuralları
• Sunum ve Sözlü Anlatım
• Millî Kültürümüz ve Bayramlar
• Metinlerde Zaman ve Kişi
• Doğru Bilgiye Ulaşma ve Eleştirel Okuma