İnsan ve Kader nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Kader, takdir, kaza ve mukadderat kavramlarını birbirinden ayırarak aralarındaki sırayı açıklar.
• Ezel kavramının kader anlayışındaki yerini ve takdirin neleri kapsadığını belirtir.
• İnsanın irade-i cüziyesini tanımlar, genel irade ile ilişkisini değerlendirir.
• İmtihan ile kasfı, keramet ile kasfı karşılaştırarak farklarını ortaya koyar.
• Olayların hikmetli sayılması gerektiğini savunur; tevekkül ile kazaya rızayı ayırt eder.

Anahtar fikirler

• Kader bilme ve takdir yönlerini birlikte taşır; yalnız bir yönü söylemek kavramı eksik bırakır.
• Takdir, ezelde bir şeyin varlığının, niteliğinin ve gerçekleşme zamanının belirlenmesidir.
• Kaza, takdir edilenin vakti gelince gerçekleşmesidir; bu yüzden kaza bilgi değil gerçekleşme aşamasıdır.
• Mukadderat, kaderi takdir edilmiş şeylerin tümünü kapsayan bir karşılıktır.
• İnsan akıl ve irade ile donatıldığı için hem değerli hem de sorumludur; bu iki nitelik birlikte düşünülmelidir.
• Olayların hikmetli sayılması, akıl ve ölçüye uygun bir amaçla gerçekleştiklerini gösterir.

Konunun özeti

Ezel, bir varlığın başlangıcının olmamasıdır; takdir ise ezelde varlığın, niteliğin ve zamanın belirlenmesidir. Takdir edilen olayın vakti gelince gerçekleşmesine kaza denir. Kaderi takdir edilmiş şeylerin tümü ise mukadderattır. İnsan bu düzende akıl ve irade ile donatılmış bir varlık olarak yer alır; irade-i cüziyesi kendi fiiline ait seçim gücüdür. Dünya bir imtihan alanıdır; kimi olaylar insanı sınarken kimi olaylar kasıf yoluyla açığa çıkar. Olayların hikmetli sayılması, akıl ve ölçüye uygun bir amaçla gerçekleştiklerini gösterir. Keramet, peygamber olmayan kullara verilen olağanüstü paydır. İnsanın tedbîr içinde işini yapıp sonucu bırakmasına tevekkül, olayın tamamını içten kabul…

Sık yapılan hatalar

• Hata: Kaderi yalnızca "gelecekten haberdar olma" sanmak. Kader, bilme ve takdir etme yönlerinin ikisini de kapsar; tahminle gelecek bilmek kastedilen değildir.
• Hata: Takdir ile kazayı aynı aşama saymak. Takdir ezelde yapılan belirlemedir; kaza ise bu belirlemenin vakti gelince gerçekleşmesidir.
• Hata: İmtihan ile kasfı birbirinin yerine geçen kavramlar sanmak. İmtihan sınanmaya, kasıf ise bir olayın örtülü yönünün açığa çıkmasına işaret eder.

İlgili konular

• İnançla İlgili Felsefi Yaklaşımlar ve Kötülük Problemi
• Yeni Dinî Hareketler ve Din İstismarı
• Yahudilik ve Hristiyanlık
• İrade ve Sorumluluk Sahibi Bir Varlık Olarak İnsan
• Akıl
• Din ve İnsan