Canlılık ve Tepki nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Uyaran, tepki ve duyunululuk (irritabilite) kavramlarını açıklar.
• Uyaran çeşitlerini fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak sınıflandırır.
• Tek hücreli ve çok hücreli canlıların uyaranlara verdikleri tepkileri örneklerle karşılaştırır.
• Bitkilerde ve hayvanlarda tepki mekanizmasının farklarını tablo ile gösterir.
• Bir tepki olayını uyaran, alıcı, iletim ve yanıt aşamaları olarak değerlendirir.

Anahtar fikirler

• Isı, ışık, basınç, kimyasal konsantrasyon ve temas uyaran örnekleridir.
• Fiziksel, kimyasal ve biyolojik uyaranlar ayrı ayrı sorulur, örnekleri karıştırılmamalıdır.
• Eşik değerin altındaki uyarılar yanıt üretmez.
• Sürekli gelen aynı uyaran bir süre sonra algılanmaz hâle gelebilir.
• Bitki ve hayvan tepkilerinin temel farkı iletim sistemi ve hızdır.
• Tepki dördü aşamada değerlendirilir: uyaran, alıcı, iletim, yanıt.

Konunun özeti

Uyaranlar fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak üçe ayrılır; yanıtın oluşması için uyaranın eşik değerini aşması gerekir. Tek hücreli canlılar da uyaranlara yanıt verirken, bitkilerde sinir ve kas bulunmadığı için tepkiler hormonlarla ve büyümeyle, hayvanlarda ise sinir sistemi ile kasların etkileşimi sayesinde çok daha hızlı gerçekleşir.

Sık yapılan hatalar

• Uyaran ile yanıtın karıştırılması: Sıcaklık uyarandır, elin çekilmesi yanıttır; ikisi aynı şey değildir.
• Duyunululuğun yalnız hayvanlarda olduğunun sanılması: Tek hücreliler ve bitkiler de uyaranlara yanıt verir, yalnızca örgütlenme farklıdır.
• Eşik değersiz yanıt düşünülmesi: Çok zayıf uyaranlar yanıt üretmez; her temas tepki doğurmaz.

İlgili konular

• Boşaltım Sistemi ve İdrar Oluşumu – Uygulama ve Değerlendirme
• Üreme Sistemi ve Gelişme
• Üreme Sistemi ve Gelişme – Uygulama ve Değerlendirme
• Bitkilerde Tepki ve Bitkisel Hormonlar
• Duyu Organları ve Uyarıların Yorumlanması
• Alerji