Anadolu Selçuklu nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Anadolu Selçuklu Devleti'nin hangi aşamada ve hangi hükümdar döneminde şekillendiğini açıklar.
• Manzikert Savaşı'nın Anadolu'daki siyasi sonuçlarını ve bu sonuçların devletin kuruluşuyla ilişkisini açıklar.
• Dirlik, uç beyliği ve vakıf düzenlerinin işlevlerini karşılaştırır.
• Ahilik teşkilatının zanaatkârlar üzerindeki işlevini örneklerle belirtir.
• Ahmet Yesevi ve Ahi Evran çevresindeki eğitim hareketinin Anadolu'ya etkisini açıklar.

Anahtar fikirler

• Anadolu Selçuklu, Manzikert'ten sonra Anadolu'da kurulan merkezî Türk devletidir; Kılıç Arslan II döneminde şekillenmiştir.
• Manzikert Savaşı 1092'de kazanılmış ve Anadolu'da Türk devletçiliğinin başlangıcı sayılmıştır.
• Yassıçemen Savaşı 1219'da yapılmış, Selçukluların bu savaşın ardından Anadolu'da hâkimiyetlerini korudukları görülmüştür.
• Kırşehir'de Danişmentliler 1220'de yenilgiye uğratılmış, böylece Anadolu içinde kalan son güçlü rakip tasfiye edilmiştir.
• Köse Dağ Savaşı 1243'te yapılmış ve Anadolu Selçuklu'nun güneydoğu sınırındaki hâkimiyetini zayıflatmıştır.
• Memluklar ile Türkmenler arasında geçen Ankara savaşı 1308'de olmuş, devletin fiilen dağılması bu döneme bağlanır.

Konunun özeti

Anadolu Selçuklu, Manzikert'ten sonra Anadolu'da kurulan merkezî bir Türk devletidir. Manzikert Savaşı 1092'de kazanılmış, Anadolu'da Türk devletçiliğinin başlangıcı sayılmış ve yerleşme süreci başlamıştır. Yerleşmeyi düzenli hâle getiren üç temel araç vardır. Dirlikte devlet bir görev karşılığında bölge geliri verir. Uç düzeninde sınır halkına geniş arazi verilerek sınırın sürekli korunması sağlanır. Vakıfta ise kişinin malının bir bölümü bir yapının masrafına bağlanır. Ahilik ise devletin kurduğu değil, zanaatkârların kendi aralarında kurduğu mesleki bir örgütlenmedir. Eğitim alanında Ahmet Yesevi medresesiyle öğretim Anadolu'ya yaygınlaştırmış, Ahi Evran Kırşehir'de Ahilik ile öğretimi…

Sık yapılan hatalar

• Anadolu Selçuklu ile Büyük Selçuklu'yu aynı devlet saymak: Büyük Selçuklu Devleti'nin Anadolu'ya uzanan koludur ama Anadolu'da kendi merkezini kuran ayrı bir hükümdarlık düzeni oluşturmuştur. İki devlet arasındaki ilişki kimlik ve yönetim düzeyindedir; ikisi…
• Manzikert Savaşı'nı tek başına devletin kuruluşu saymak: Manzikert Savaşı, Anadolu'da Türk hâkimiyetinin başlangıcı ve devlet kurma sürecinin dönüm noktasıdır. Savaşın ardından yerleşme, düzen kurma ve kurumlaşma süreci yıllarca sürmüştür.
• Uç düzenini sınır garnizonuyla aynı saymak: Uç düzeninde sınır halkına geniş arazi verilir ve karşılığında savaşma yükümlülüğü üstlenilir. Yalnız ücretli asker bulunduran bir garnizon uç düzeninin karşılığı değildir; çünkü toprak vererek bağlanma vardır.

İlgili konular

• İslamiyet Öncesi Türk Devletleri
• Türk-İslam Devletleri
• Selçuklu
• Osmanlı Kuruluş
• Osmanlı Yükseliş
• Osmanlı Duraklama ve Çöküş