Aminoasitler ve Proteinler nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• Amino asitlerin ortak yapısını ve zwitteriyon hâlini açıklar.
• Asidik ve bazik yan zincirli amino asitleri sınıflandırır.
• Peptit bağının oluşumunda su açığa çıkmasını hesapla.
• Proteinlerin birincil, ikincil, üçüncül ve dördüncül yapılarını karşılaştırır.
• Proteinlerin denatürasyonunu ve geri katlanmasını açıklar.

Anahtar fikirler

• Amino asitlerde amino grubu ve karboksil grubu aynı molekülde bulunur.
• Sulu çözeltide amino asitler zwitteriyon hâlinde bulunur.
• Peptit bağı oluşurken su açığa çıkar ve molekül sayısı azalır.
• Proteinin birincil yapısı amino asit dizilimidir.
• İkincil yapıda hidrojen bağları, üçüncül yapıda yan zincir etkileşimleri rol oynar.
• Denatürasyon proteinin biyolojik işlevini bozar.

Konunun özeti

Bu iki grubun proton alışverişi sayesinde sulu çözeltide zwitteriyon adı verilen dipolar iyon hâlinde bulunurlar. Amino asitler peptit bağıyla birbirine bağlandığında peptitler oluşur; bu bağ kurulurken su açığa çıkar ve molekül sayısı bir azalır. Çok sayıda amino asidin peptit bağıyla birleşmesiyle proteinler oluşur. Proteinlerin yapısı dört düzeyde incelenir: amino asit diziliminden oluşan birincil yapı, hidrojen bağlarıyla kararlı hâle gelen ikincil yapı, yan zincir etkileşimleriyle oluşan üçüncül yapı ve birden çok üçüncül yapının bir araya gelmesiyle meydana gelen dördüncül yapı. Denatürasyon, proteinin biyolojik yapısını bozan ve geri dönüşümsüz olabilen işlemdir; ribonükleaz…

Sık yapılan hatalar

• Peptit bağı oluşurken su açılmadığını düşünmek: Amino grubundan bir hidrojen ile karboksil grubundan bir hidroksil grubu ayrılarak su oluşturur ve peptit bağı kurulur.
• Proteinlerin birincil yapısının üçüncül yapı olduğunu sanmak: Birincil yapı yalnızca amino asit dizilimidir; üçüncül yapı ise dizilimin üst üste kıvrılmasıyla oluşur.
• Denatürasyonun protein yapısını geri dönüşümsüz bozduğunu varsaymak: Bazı durumlarda uygun koşullar sağlandığında protein doğru biçimde yeniden katlanabilir; bu durum deneylerle gösterilmiştir.

İlgili konular

• Aldehitler ve Ketonlar
• Karboksilik Asitler ve Esterler
• Karbonhidratlar
• Nükleik Asitler
• Haloalkanlar
• Polimerler ve Katlanmış Yapılar