1453-1683 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat Alanında Yaşanan Gelişmeler nedir?

Bu konuda neler öğreneceksin?

• 1453-1683 döneminde bilim alanında gelişen kişi ve kurumları tanıyabilmek
• Medrese ve vakıf sisteminde bu dönemdeki değişimleri izleyebilmek
• Divan edebiyatının ve saray kültürünün gelişim yönlerini açıklayabilmek
• Mimari, hat ve minyatür alanındaki temel örnekleri dönemleriyle eşleştirebilmek
• Bilim ile sanat arasındaki ilişkiyi dönem örnekleri üzerinden tartışabilmek

Anahtar fikirler

• Ali Kuşçu ve Uluğ Bey, Fatih döneminde astronomi çalışmalarının önemli temsilcileridir; ölçüm çalışmaları kurumsallaşmıştır.
• Piri Reis’in 1526 tarihli Kitâb-ı Bahriye adlı eseri, coğrafya ve denizcilik bilgisinin dönem içindeki kayıtlarındandır.
• Sahn-ı Seman Medreseleri 1553’te, Süleymaniye Medreseleri 1550’li yıllarda, Atik Valide Sultan Külliyesi ise 1583’te tamamlanmıştır.
• Mimar Sinan’ın Süleymaniye ve Selimiye yapıları dönemin mimarisinin belirleyici örnekleridir; çırakları da bu geleneği sürdürmüştür.
• Fuzûlî ve Bâki temsilcilerinde divan edebiyatı doruk noktasına ulaşmış, saray kültürü kurumsal bir düzene kavuşmuştur.
• Hünername ve Eğri Fetihnamesi, minyatür ve sefer anlatıcılığı geleneğinin dönem içindeki örneklerindendir.

Konunun özeti

Astronomi alanında Ali Kuşçu, Uluğ Bey ve Molla Gürani öne çıkmış, ölçüm çalışmaları devlet kurumu hâline gelmiştir. Coğrafya ve denizcilik bilgisi Piri Reis, Kâtib Çelebi, Sidi Ali Reis ve Evliya Çelebi gibi isimlerin çalışmalarıyla zenginleşmiştir. Eğitimde Sahn-ı Seman ve Süleymaniye Medreseleri ile külliyeler kurumsal ölçeği büyütmüştür. Kültürde Fuzûlî ve Bâki ile divan edebiyatı doruk noktasına ulaşmış, saray kültürü düzenli bir kurumsal yapı kazanmıştır. Sanatta Mimar Sinan’ın Süleymaniye ve Selimiye yapıları, Şeyh Hamdullah’ın hat geleneği, Hünername ve Eğri Fetihnamesi gibi minyatür eserleri ile İznik ve Kütahya çinileri dönemin sanat kimliğini oluşturmuştur.

Sık yapılan hatalar

• Medreseleri yalnız din bilimlerinin okutulduğu yer saymak: Medreselerde okuma yazma, hesap ve temel bilimler de öğretilmiştir. Kurumların müfredatını daraltmak, buradan yetişen kadroların bürokrasi ve hukuktaki işlevini göz ardı etmek anlamına gelir.
• Sarayın sanat üretimindeki rolünü küçümsemek: Saray atölyeleri, kütüphaneleri ve müneccimbaşılığı dönemin kültür üretiminin önemli kurumsal altyapısını oluşturmuştur. Sarayı yalnız ikamet mekânı olarak görmek bu katkıyı dışarıda bırakır.
• Mimar Sinan’ın bütün yapılarını tek bir şehirde toplamak: Sinan’ın eserleri İstanbul, Edirne ve başka şehirlerde bulunmaktadır. Süleymaniye ile Selimiye’nin farklı şehirlerde olması bu karışıklığa yol açabilir; eserleri yerleriyle birlikte öğrenmek gerekir.

İlgili konular

• Kanuni Sultan Süleyman ve Yükselişin Zirvesi
• Denizlerde Osmanlı Gücü
• 1453-1683 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleler
• Padişah, Saltanat ve Egemenlik Anlayışı
• Saray Teşkilatı: Birun, Enderun ve Harem
• Divan-ı Hümâyûn ve Kalemiye