Phrasal Verbs

Konu Anlatımı

Phrasal Verbs: Small Words That Carry a Whole New Meaning

İngilizcede fiilden sonra gelen up, off, in, out, on, down, over, away, back, together gibi küçük sözcükler çoğu zaman edat gibi görünse de aslında fiilin parçasıdır. "Turn off the lights" ifadesindeki turn fiili tek başına yalnızca "döndürmek" anlamına gelir; parçacık eklendiğinde anlam "ışıkları söndürmek" biçimine dönüşür. "Give up" deyimi de give fiilinin "vermek" anlamını taşımaz, "vazgeçmek" anlamı taşır. Bu yüzden phrasal verb öğrenmek yeni sözcükler öğrenmek kadar yeni bir kalıp mantığı öğrenmek demektir.

Bu kalıpların en çok sorulan özelliği, parçacığın cümle içinde kıpırdayabilmesidir. "Turn off the lights" ve "turn the lights off" iki cümle de doğrudur ve anlamları aynıdır. Ancak nesne bir zamirse kural sertleşir: "Turn it off" deriz, "Turn off it" demeyiz. Buna karşılık look after, look for, belong to ve depend on gibi deyimlerde parçacık hiç kıpırdamaz; bu deyimler ayrılamaz. Sınavda soru genellikle tam bu kararı sormaktadır.

Bir de anlam sınıflandırması vardır. Hareket bildirenler (sit down, stand up, get up, fly away, walk in), durum ya da karşıtlık bildirenler (put on, take off, give up, keep on, turn down, carry on) ve ilişki bildirenler (look after, agree with, belong to, depend on, consist of, refer to, insist on) aynı parçacıkları kullansa da farklı işler görür. Bu üç sınıfı bilmek, karşılaştırmalı sorularda seçenekleri elemek için en hızlı yoldur.

Before You Start: Particles Are Not Prepositions

Up, down, in, out, on, off, over, under ve away sözcükleri bazen gerçek edat gibi davranır: "He is under the bridge." cümlesinde under bir edattır ve yeri belirtir. Aynı sözcük "The plane took off." cümlesinde ise fiilin parçasıdır ve edat gibi kullanılmaz; yeri değil eylemi tanımlar. Ayrım şudur: gerçek edat cümlede başka bir isimden önce gelir, parçacık ise fiilin hemen arkasında yapışık durur.

Bu ayrımın ikinci sonucu soru cümlesidir. Gerçek edatlı yapılarda soru, özneyi başa alıp "Where is he?" biçiminde kurulur; parçacıklı yapılarda ise "Where did you take off?" gibi parçacık fiille birlikte başta kalır ve cümlenin sonuna gitmez. Ayrıca nesnesiz kullanılan deyimlerde parçacık kesinlikle ayrılmaz: "The students sit down." cümlesi "The students sit." biçimine dönüştürülemez.

Six Rules of Phrasal Verbs

Ayrılabilir deyimlerde parçacık isim nesnesinin iki yanına da gelebilir. Turn off the lights ve turn the lights off biçimlerinin ikisi de doğrudur, anlamları değişmez. Bu kural switch, put, take, turn, pick, clean, empty ve bring fiilleriyle kurulan deyimlerde geçerlidir.

Zamir nesnesi geldiğinde parçacık araya girmek zorundadır. Turn it off, put them away, pick him up doğru; turn off it, put away them biçimleri kurulamaz. Çünkü parçacık, özneyi belirleyen nesne ile fiil arasında bir bağlayıcı görev üstlenir ve bu görev zamirde zorunludur.

Ayrılamayan deyimlerde parçacık yerinden oynamaz. Look after, look for, look up, arrive at, belong to, consist of, depend on, agree with, refer to, apply for ve insist on bu gruptadır. Bu deyimlerde parçacık çoğu kez bir edatın yerini tutar ve iki kelime birlikte düşünülür.

Nesnesiz deyimlerde parçacık ayrılamaz. Sit down, stand up, get up, come back, fly away ve put out gibi yapılarda nesne bulunmadığı için parçacık fiilin yanında sabit kalır. Bu kural ayrılabilen fiillerde bile geçerlidir.

Anlam sınıflandırması cümlenin bağlamına göre yapılır. Hareket sınıfında (sit down, get up, fly away) eylem bir yerden başka yere geçer. Durum sınıfında (put on, take off, give up, turn down) eylem durum değiştirir. İlişki sınıfında (look after, agree with, depend on) iki kişi, iki nesne ya da iki kavram arasında bağ kurulur.

Aynı fiille kurulan deyimler birbirinin yerine geçmez. Look after bakmak, look for aramak, look up sözlükte aramak ya da saygı duymak, look into araştırmaktır. Put up asmak, put off ertelemek, put out söndürmek, put up with katlanmaktır. Sınavda bu dörtlülerden biri sorulduğunda fiilin tek başına anlamı seçeneği bulmaya yetmez.

Separable and Non-separable at a Glance

Tablo, deyimin türünü ve parçacığın nerede durabileceğini yan yana gösterir. Soruda verilen nesnenin türüne bakıp hangi sütuna geçeceğini seçmek, uzun seçenekleri tek bakışta elemek için yeterlidir.

How to Solve a Phrasal Verb Question Step by Step

Adım 1 — Deyimin tamamını bul. Sorudaki cümlede fiilin yanında bir parçacık var mı diye bak. Parçacık yoksa soru başka bir konuya aittir; parçacık varsa artık bir fiil biçimi değil, bir deyim sorusu çözülüyor demektir.

Adım 2 — Deyimin ayrılabilir olup olmadığını belirle. Look after, belong to, depend on, consist of ve agree with gibi deyimler ayrılamaz. Turn, put, take, pick, switch ve clean gibi fiillerin çoğu ayrılabilir.

Adım 3 — Nesnenin türüne bak. Nesne it, him, her, them gibi bir zamirse parçacık ortaya girmek zorundadır. Nesne bir isimse parçacık iki konumda da olabilir. Nesne yoksa parçacık fiile yapışık kalır.

Adım 4 — Anlamı bağlamla karşılaştır. Parçacığın yerini doğru bulduktan sonra seçeneklerdeki anlam da doğru mu diye bak. Aynı fiille kurulan put up, put off ve put out gibi deyimler yalnız bağlamla ayrılır.

Mistakes Students Make Most Often

Bu konudaki hatalar iki kapıdan geçer: parçacığın yazımı ve parçacığın konumu. Parçacığın off yerine of yazılması ilk kapıdır; ayrılamayan bir deyimde parçacığın nesnenin arkasına gönderilmesi ise ikinci kapıdır. Aşağıdaki maddeler bu iki hatanın doğru karşılıklarını gösterir.

• Parçacığı edat gibi yazmak: "Please switch of the lights." biçiminde bir yazım İngilizcede bulunmaz. Turn off, put off, take off, give up ve come up with gibi deyimlerde parçacık edat değildir; her zaman off, up, out gibi biçimlerle ve ayrı yazılır.
• Ayrılamayan deyimde parçacığı nesnenin arkasına göndermek: "Where did you look the missing key for?" yerine "Where did you look for the missing key?" denir. Look for ayrılamayan bir deyimdir ve for parçacığı her zaman fiilin hemen arkasında durur.
• Zamir nesnesinde parçacığı sona atmak: "Please put away them." yerine "Please put them away." denir. Ayrılabilir fiillerde isim nesnesi için iki sıra da kabul edilir, ancak zamirde yalnız parçacığın ortaya girdiği sıra geçerlidir.
• Aynı fiilin deyimlerini birbirine karıştırmak: Look after ile look for aynı şey değildir: biri birine bakmak, diğeri bir şeyi aramaktır. Put up ile put up with de birbirinin yerine geçmez; biri asmaktır, diğeri katlanmaktır.
• İlişki deyimlerinde yanlış edat seçmek: "The answer depends to how much you practise." yerine "The answer depends on how much you practise." denir. Depend on, belong to, insist on ve refer to deyimlerinde parçacık daima edat görevindedir ve cümle bu edatla kurulur.

Quick Recap

Parçacık fiilin anlamını değiştiren bir ek gibi davranır ama edat değildir. Ayrılabilir deyimlerde parçacık isim nesnesinin önünde ya da arkasında durabilir; zamir nesnesi kullanıldığında ise yalnız araya girme biçimi geçerlidir. Ayrılamayan deyimlerde parçacık yerinden oynamaz ve çoğu kez bir edatın yerini tutar. Nesnesiz deyimlerde parçacık daima fiile bitişik kalır. Deyimler hareket, durum ve ilişki olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Aynı fiille kurulan look after, look for, look up ve look into birbirinin yerine geçmez; put up, put off, put out ve put up with de aynı biçimde ayrı anlamlar taşır.

Kendi kendine dene: Önce sana yirmi deyim veren bir liste hazırla ve her deyimin ayrılabilir mi ayrılamaz mı olduğunu işaretle. İkinci adımda her ayrılabilir deyim için bir cümle yaz ve cümleyi iki biçimde yaz: biri nesne önce, biri nesne sonra gelecek biçimde. Üçüncü adımda aynı cümlelerin on beşini yaz ve bu sefer nesne yerine zamir koy; değişen yeri altı çizgiyle belirt. Dördüncü adımda look, put ve turn fiilleriyle kurulan deyimleri bir tabloya diz ve her satıra Türkçe karşılık yaz. Son olarak beş cümlelik bir metin yaz; içindeki her deyimin ayrılabilir mi ayrılamaz mı olduğunu parantez içinde belirt.

Ne Öğreneceğiz

A phrasal verb is a verb followed by a small particle such as up, off, in, out, on, down or away. The particle either forms an inseparable unit or can move around a noun object, and the whole expression carries a meaning that the plain verb does not have. This topic classifies phrasal verbs into three meaning groups, teaches the pronoun rule, and trains the differences between look after, look for, look up and look into as well as between put up, put off, put out and put up with. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Recognise a phrasal verb and separate the main verb from its particle in a sentence.
• Tell a separable phrasal verb from a non-separable one before deciding where the particle goes.
• Place the particle correctly when the object is a pronoun, a noun or a long phrase.
• Group phrasal verbs by meaning: movement and action, state and contrast, relation and connection.
• Use at least twenty high frequency phrasal verbs correctly in short texts.
• Explain the difference between look after, look for, look up and look into.
• Explain the difference between put up, put off, put out and put up with.
• Repair a sentence in which the particle is written as a preposition or moved away from its verb.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Up, off, in, out, on, down, away gibi parçacıklar edat değildir; bu nedenle ayrılamayan deyimlerde bile yeri değiştirilemezler.
• Zamir nesne kullanıldığında parçacık fiil ile nesne arasına girmek zorundadır; isim nesnesinde iki sıra da kabul edilir.
• Look after, belong to, depend on, consist of ve agree with ayrılamayan deyimlerdir ve parçacıkları cümlede yer değiştirmez.
• Nesnesiz deyimlerde parçacık ayrılamaz; sit down cümlesi sit biçimine kısaltılamaz.
• Soru cümlesinde parçacık fiille birlikte başa gelir; Where did you take off? biçimi korunur.
• Aynı fiille kurulan deyimler birbirinin yerine geçmez: look for ile look up, put off ile put up aynı anlamı taşımaz.
• Sınavda en sık deyimlerden yirmi kadarını öğrenmek, uzun listeler ezberlemekten daha hızlı bir puan getirir.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Choose the correct sentence: Please ____ the lights when you leave the room.

1. The main verb is switch, which forms the phrasal verb switch off.
2. The object the lights is a noun, not a pronoun.
3. With a noun object the particle may stand before or after it.

Sonuç/cevap: Please switch off the lights when you leave the room.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: What does the sentence "She gave in after a long argument" suggest?

1. Give in is a phrasal verb of the contrast group.
2. It means to stop resisting and accept the other side.
3. Give up would have meant to abandon an activity for ever.

Sonuç/cevap: It suggests that she stopped arguing and accepted the other side.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Example 1: A Separable Phrasal Verb with a Noun konusunun adımları:

1. The main verb is switch, which forms the phrasal verb switch off.
2. The object the lights is a noun, not a pronoun.
3. With a noun object the particle may stand before or after it.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Parçacığı edat gibi yazmak: "Please switch of the lights." biçiminde bir yazım İngilizcede bulunmaz. Turn off, put off, take off, give up ve come up with gibi deyimlerde parçacık edat değildir; her zaman off, up, out gibi biçimlerle ve ayrı yazılır.

Ayrılamayan deyimde parçacığı nesnenin arkasına göndermek: "Where did you look the missing key for?" yerine "Where did you look for the missing key?" denir. Look for ayrılamayan bir deyimdir ve for parçacığı her zaman fiilin hemen arkasında durur.

Zamir nesnesinde parçacığı sona atmak: "Please put away them." yerine "Please put them away." denir. Ayrılabilir fiillerde isim nesnesi için iki sıra da kabul edilir, ancak zamirde yalnız parçacığın ortaya girdiği sıra geçerlidir.

Aynı fiilin deyimlerini birbirine karıştırmak: Look after ile look for aynı şey değildir: biri birine bakmak, diğeri bir şeyi aramaktır. Put up ile put up with de birbirinin yerine geçmez; biri asmaktır, diğeri katlanmaktır.

İlişki deyimlerinde yanlış edat seçmek: "The answer depends to how much you practise." yerine "The answer depends on how much you practise." denir. Depend on, belong to, insist on ve refer to deyimlerinde parçacık daima edat görevindedir ve cümle bu edatla kurulur.

Özet

Parçacık fiilin anlamını değiştiren bir ek gibi davranır ama edat değildir. Ayrılabilir deyimlerde parçacık isim nesnesinin önünde ya da arkasında durabilir; zamir nesnesi kullanıldığında ise yalnız araya girme biçimi geçerlidir. Ayrılamayan deyimlerde parçacık yerinden oynamaz ve çoğu kez bir edatın yerini tutar. Nesnesiz deyimlerde parçacık daima fiile bitişik kalır. Deyimler hareket, durum ve ilişki olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Aynı fiille kurulan look after, look for, look up ve look into birbirinin yerine geçmez; put up, put off, put out ve put up with de aynı biçimde ayrı anlamlar taşır.

Kendini Dene

Soru: Aşağıdaki otuz deyimi tek tek inceleyiniz ve her birini üç sınıftan birine yerleştiriniz: hareket, durum ya da ilişki. Sınıfın adını yazdıktan sonra her deyimin Türkçe karşılığını da ekleyiniz.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Hareket sınıfında otuz deyimin yirmi dördü yerleştirilir (8 puan). Durum sınıfında en az altı deyim doğru sınıfa konur (7 puan). İlişki sınıfında deyimler fiil ile nesne arasındaki bağı kurduğu için ayrı bir sınıf olarak gösterilir (7 puan). Her deyimin Türkçe karşılığı doğru yazılır (8 puan). En az beş deyimde bağlamla sınıflandırmanın gerekçesi açıklanır. Toplam 30 puan.