Conditionals

Konu Anlatımı

Conditionals: Talking About What Depends on What

İngilizcede "bir şey olursa başka bir şey olur" demek, iki cümleyi birbirine bağlamaktır. Bu bağlantının adı koşuldur (conditional) ve Türkçedeki "-irse, -irse" ekleriyle aynı işi görür. Ancak Türkçeden farklı olarak İngilizce koşulun hangi zamanla kurulacağını yalnızca eklere bakarak anlamak mümkün değildir; cümlenin gerçek mi gerçek dışı mı olduğunu da bilmek gerekir. Su kaynar, güneş doğar gibi değişmez gerçekler hep şimdiki zamandadır; yağmur yağarsa maç iptal edilecek gibi bir plan da koşul cümlesinde şimdiki zamanı, sonuç cümlesinde ise gelecek zamanı kullanır.

Konunun ikinci ekseni zaman çiftidir. Öğrencilerin en sık düştüğü yer, koşul cümlesindeki fiile yanlış zaman vermektir: "If it will rain tomorrow, we will stay home." biçiminde bir cümle kurulur. Oysa İngilizcede koşul cümlesi istisnasız olarak şimdiki zamanla kurulur; gelecek anlamı zaten koşulun kendisinden gelir. Bu tek kural, dört tipin dördünde de geçerlidir ve sınavda en çok işe yarayan filtredir.

Before You Start: Two Clauses, One Real One Unreal

Koşul cümlesi asıl cümleye "if, unless, provided that, as long as, on condition that, in case" gibi bir bağlaçla bağlanır. Bu cümle ya gerçek bir bilgi verir ("If you heat ice, it melts"), ya da gerçekte olmamış bir durumu varsayar ("If I were you, I would accept it"). Sınavda önce şu soruyu sormak gerekir: bu cümle gerçek mi? Cevap evetse koşul yan cümlesi şimdiki zamanda kalır; cevap hayırsa ve konu şimdi ise Past Simple, konu geçmiş ise had + V3 devreye girer.

İkinci hazırlık ise would için yapılır. would tek bir kelime değildir: Tip 1 koşulun sonuç cümlesinde gelecek anlamı taşır (will + V1), Tip 2 ve Tip 3 koşulda gerçek dışı sonucu anlatır, "If I were you, I would advise you" gibi kalıplarda tavsiye bildirir, "When I was a child, I would play in the garden" cümlesinde ise geçmişteki alışkanlığı anlatır. Aynı kelime dört iş gördüğü için, would görüldüğünde tipin hangisi olduğu fiillerden anlaşılır.

Core Rules of the Four Conditional Types

Sıfır tip koşulda iki yan cümle de şimdiki zamandadır. Ne will ne would ne de past biçimi görülür. If you heat ice, it melts. / If water freezes, it expands. Bu tip bir eylemin sonucunu değişmez bir kural gibi bildirdiği için bilimsel ve genel açıklamalarda çok kullanılır.

Birinci tip koşulda koşul şimdiki zamanı, sonuç gelecek zamanı taşır. If-clause Present Simple, sonuç cümlesi will + V1 olur. If it rains tomorrow, the match will be cancelled. Bu tipte will yalnızca sonuçta bulunur; koşul cümlesinde hiçbir zaman will kullanılmaz.

İkinci tip koşulda koşul Past Simple, sonuç would + V1 biçimindedir. If I had more time, I would travel around Asia. Be fiili kullanılacaksa were biçimi tercih edilir ve bu biçim birinci tekil şahısta da geçerlidir: If I were rich, I would buy a house. If she were here, she would solve it.

Üçüncü tip koşul iki geçmiş zamanı birleştirir. Koşul cümlesinde had + V3, sonuç cümlesinde would have + V3 bulunur. If she had studied, she would have passed the exam. Bu tip, geçmişte gerçekleşmediği için özür diler, pişmanlık bildirir ya da bir sonucu geriye dönük değerlendirir.

Karışık koşul iki zamanı birleştirir: koşul geçmişe, sonuç şimdiye bağlanır. If you had taken my advice, you would be happy now. / If I had known the truth, I would not be working here. Sonuçta would have değil would be kullanılır; çünkü anlatılan şey şu anki durumdur.

The Four Types at a Glance

Aşağıdaki tablo, koşul yan cümlesindeki ve sonuç cümlesindeki zaman çiftlerini yan yana koyar. Sınavda seçeneği gördüğünüzde önce bu zaman çiftini arayın; tipi bulmak tek hamlede tamamlanır.

How to Solve a Conditional Question Step by Step

Adım 1 — Gerçek mi gerçek dışı mı, sorusunu sor. Seçenekte bir bilimsel kural ya da her zaman böyle olan bir eylem varsa sıfır tip; geleceğe dair bir plan varsa birinci tip; şu anki gerçek dışı bir varsayım varsa ikinci tip; geçmişe dönük bir değerlendirme varsa üçüncü tip beklenir.

Adım 2 — Koşul yan cümlesindeki fiilin zamanını kilitle. Sıfır ve birinci tipte Present Simple; ikinci tipte Past Simple ya da were; üçüncü tipte had + V3. Bu adım tek başına seçeneklerin yarısını eler.

Adım 3 — Bağlacın yükünü kontrol et. unless kendi olumsuzluğunu taşır, bu yüzden cümlede bir daha not gerekmez. in case olasılık bildirir. provided that, as long as ve on condition that olumlu koşul kurar. Bağlaç ile fiil biçimi birlikte denetlenir.

Adım 4 — would, could ve wish üçlüsünü birlikte oku. wish + Past Simple şimdiki temenni bildirir, wish + had + V3 ise geçmişe dair pişmanlık. would yalnız başına bir zaman değil, bir türü anlam taşıyıcıdır; hangi tipte olduğunu fiiller belirler.

Mistakes Students Make Most Often

Koşul cümlesi hataları dört kümeye ayrılır: koşul yan cümlesine yanlış zaman vermek, bağlacın anlamını çift saymak, tip ile tense eşleştirmesini kaydırmak ve wish yapısını bozmak. Aşağıdaki maddeler bu dört grubun tipik örneklerini ve onarım yollarını gösterir.

• Koşul cümlesinde will ya da would kullanmak: "If it will rain tomorrow, we will cancel the trip." cümlesinde koşul yan cümlesi geçmişte değil şimdiki zamanda kurulur: If it rains tomorrow, we will cancel the trip. Gelecek anlamı koşulun kendisinden gelir; yan cümleye ayrıca bir gelecek biçimi eklenmez.
• unless ile olumsuzluğu iki kez yazmak: "Unless you do not come, we will leave." cümlesinde iki olumsuzluk bir araya gelir ve anlam "eğer gelmezsen" yerine "gelmezsen bile" gibi kayan bir biçime dönüşür. Doğru kullanım Unless you come, we will leave. biçimindedir.
• Üçüncü tipte koşulu Present Perfect ile kurmak: "If she has studied harder, she would have passed." yerine "If she had studied harder, she would have passed." denir. Üçüncü tipte koşul cümlesinin fiili had + V3 olmak zorundadır; has studied biçimi sonuç cümlesinin içine karışmış bir yapıdır.
• İkinci tipte was yerine were yazmayı unutmak: "If he was here, he would help us." cümlesi günlük dilde duyulur ancak biçim denetimlerinde beklenen karşılık "If he were here" olur. Çünkü ikinci tip bir gerçek değil varsayım kurar ve varsayımda be fiili were ile yazılır: If I were you, I would take the offer.
• wish ile temennide tense uyumsuzluğu: "I wish I can speak Spanish." yerine "I wish I could speak Spanish." denir. wish ardından şimdiki zaman için could ya da Past Simple, geçmiş için ise had + V3 beklenir. can ve will bu yapıda temenni bildirmez.

Summary

Koşulun tipi, iki yan cümlenin zaman çiftinden okunur; koşul yan cümlesindeki tense tipi tek başına belirler. Sıfır tipte iki yan cümle de Present Simple kalır ve eylemin sonucu değişmez bir kural gibi anlatılır. Birinci tipte koşul Present Simple, sonuç will + V1 biçimindedir ve geleceğe dair gerçek bir planı anlatır. İkinci tipte koşul Past Simple ya da were, sonuç ise would + V1 olur ve şu an gerçekleşmemiş bir durum varsayılır. Üçüncü tipte koşul had + V3, sonuç would have + V3 biçimine geçer ve geçmişteki gerçekleşmemiş sonuç değerlendirilir. Karışık koşulda koşul geçmişe, sonuç şimdiye bağlanır. Bağlacı seçerken unless kendi olumsuzluğunu taşır, in case ihtiyat bildirir, provided that ve as long as olumlu koşul kurar. wish geçmişe dair pişmanlık, would ise tavsiye ve geçmişteki alışkanlık için kullanılır.

Kendi kendine dene: Bir sayfa kâğıdı dört sütuna böl ve her sütuna bir koşul tipi yaz. Altına ikişer örnek cümle kur; birincisi koşulu olsun, ikincisi cümlenin tamamı olsun. Sonra bu cümlelerin fiil biçimlerini altı çizgiyle işaretle ve her fiilin hangi zaman çiftine ait olduğunu satır başına tek cümleyle açıkla. İkinci adımda aynı cümleleri unless, in case ve provided that bağlaçlarıyla yeniden yaz; her seferinde anlamın nasıl değiştiğini iki cümleyle not et. Üçüncü adımda wish ile iki temenni cümlesi kur: biri şimdiği, biri geçmişi anlatsın. Son olarak karışık koşul kullanarak kendi hayatından bir cümle yaz ve o cümlede koşulun hangi zamana, sonucun hangi zamana bağlandığını işaretle.

Ne Öğreneceğiz

Conditionals link two events by saying that one of them depends on the other. This topic covers all four types from the zero conditional to the third one, mixed conditional structures, the linkers unless, in case, provided that and as long as, the phrase if it were not for, wishes with wish and if only, and the use of would for past habits and polite advice. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Tell the four conditional types apart by looking at the tense pair in the two clauses.
• Build a first conditional clause with a present simple condition and will plus a base verb.
• Use the past simple and was or were together with would for unreal situations in the present.
• Report an unreal situation in the past with had plus a past participle and would have.
• Choose the correct linker between unless, in case, provided that, as long as and on condition that.
• Express regret and wishes with wish, if only, could and would in the right combination.
• Repair the most frequent mistakes such as will inside an if clause or a double would.
• Combine several conditionals in one sentence without losing the meaning of each one.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Koşul yan cümlesi istisnasız şimdiki zamanla kurulur; will, would ve can biçimleri koşul cümlesinin içine girmez. Bu kural dört tipin hepsinde geçerlidir.
• Tip seçimi yalnızca fiillerden okunur: iki şimdiki zaman sıfır tip, will ile birinci tip, Past Simple ve would ikinci tip, had ve would have üçüncü tip.
• İkinci tipte be fiili gerektiğinde were biçimi kullanılır ve bu biçim bütün şahıslarda geçerlidir; If I were you kalıbı bu kuralın en bilinen örneğidir.
• unless zaten if not anlamı taşıdığı için yan cümlesinde bir daha not yazılmaz; If you do not... biçimi unless ile birlikte kullanılmaz.
• wish ardından şimdiki zaman için could veya Past Simple, geçmiş için had + V3 gelir; if only aynı işi daha duygusal bir tonla yapar.
• would tek bir zaman değildir: gelecekte birinci tipte, varsayımda ikinci ve üçüncü tipte, geçmiş alışkanlıkta ve nazik öneride kullanılır.
• provided that, as long as ve on condition that olumlu koşul bildirir ve hepsi aynı işlevi görür; in case ise olasılık vurgusu taşıdığı için anlamı bir ölçüde farklıdır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Which sentence is a zero conditional?

1. A zero conditional states a rule that is always true.
2. Both of its clauses stay in the present simple.
3. The option with will in the result clause belongs to the first conditional.

Sonuç/cevap: If you divide an apple by zero, the result is not a number.

İleri Örnek

Daha ileri bir uygulama:

Soru: Complete the sentence: "If it ____ not for the neighbours, the baby ____ asleep."

1. The phrase if it were not for introduces a missing condition.
2. Its verb is always written with were because the situation is unreal.
3. The result clause keeps the same would structure as an ordinary second conditional.

Sonuç/cevap: If it were not for the neighbours, the baby would not be asleep now.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Example 1: Zero Conditional and First Conditional konusunun adımları:

1. A zero conditional states a rule that is always true.
2. Both of its clauses stay in the present simple.
3. The option with will in the result clause belongs to the first conditional.

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Koşul cümlesinde will ya da would kullanmak: "If it will rain tomorrow, we will cancel the trip." cümlesinde koşul yan cümlesi geçmişte değil şimdiki zamanda kurulur: If it rains tomorrow, we will cancel the trip. Gelecek anlamı koşulun kendisinden gelir; yan cümleye ayrıca bir gelecek biçimi eklenmez.

unless ile olumsuzluğu iki kez yazmak: "Unless you do not come, we will leave." cümlesinde iki olumsuzluk bir araya gelir ve anlam "eğer gelmezsen" yerine "gelmezsen bile" gibi kayan bir biçime dönüşür. Doğru kullanım Unless you come, we will leave. biçimindedir.

Üçüncü tipte koşulu Present Perfect ile kurmak: "If she has studied harder, she would have passed." yerine "If she had studied harder, she would have passed." denir. Üçüncü tipte koşul cümlesinin fiili had + V3 olmak zorundadır; has studied biçimi sonuç cümlesinin içine karışmış bir yapıdır.

İkinci tipte was yerine were yazmayı unutmak: "If he was here, he would help us." cümlesi günlük dilde duyulur ancak biçim denetimlerinde beklenen karşılık "If he were here" olur. Çünkü ikinci tip bir gerçek değil varsayım kurar ve varsayımda be fiili were ile yazılır: If I were you, I would take the offer.

wish ile temennide tense uyumsuzluğu: "I wish I can speak Spanish." yerine "I wish I could speak Spanish." denir. wish ardından şimdiki zaman için could ya da Past Simple, geçmiş için ise had + V3 beklenir. can ve will bu yapıda temenni bildirmez.

Özet

Koşulun tipi, iki yan cümlenin zaman çiftinden okunur; koşul yan cümlesindeki tense tipi tek başına belirler. Sıfır tipte iki yan cümle de Present Simple kalır ve eylemin sonucu değişmez bir kural gibi anlatılır. Birinci tipte koşul Present Simple, sonuç will + V1 biçimindedir ve geleceğe dair gerçek bir planı anlatır. İkinci tipte koşul Past Simple ya da were, sonuç ise would + V1 olur ve şu an gerçekleşmemiş bir durum varsayılır. Üçüncü tipte koşul had + V3, sonuç would have + V3 biçimine geçer ve geçmişteki gerçekleşmemiş sonuç değerlendirilir. Karışık koşulda koşul geçmişe, sonuç şimdiye bağlanır. Bağlacı seçerken unless kendi olumsuzluğunu taşır, in case ihtiyat bildirir, provided that ve as long as olumlu koşul kurar. wish geçmişe dair pişmanlık, would ise tavsiye ve geçmişteki alışkanlık için kullanılır.

Kendini Dene

Soru: Kendi günlük hayatınızdan dört koşul cümlesi yazın: biri sıfır tip, biri birinci tip, biri ikinci tip, biri üçüncü tip olsun. Her cümlenin koşul ve sonuç yan cümlelerini ayrı satırlara yazıp fiil biçimlerini neden o zamanlarda seçtiğinizi açıklayınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Dört cümlenin istenen dört tipte bulunduğu belirtilir (6 puan). Her cümlenin koşul ve sonuç yan cümleleri doğru ayrılmıştır (4 puan). Sıfır tipte iki yan cümlenin de şimdiki zamanda olduğu, birinci tipte koşulun şimdiki sonucun gelecek olduğu açıklanır (5 puan). İkinci tipte Past Simple ve would ikilisinin, üçüncü tipte had ve would have ikilisinin kullanıldığı yazılır (6 puan). Örneklerin gerçek kişisel deneyime dayandığı ve cümlelerin anlam bakımından tutarlı olduğu değerlendirilir (4 puan). Toplam 25 puan.