Relative Clauses

Konu Anlatımı

Relative Clauses: A Second Clause Beside a Noun

İngilizcede bir özneyi tek sözcükle anlatmak yetmez çoğu zaman: "The girl" dediğimizde kimin kastedildiği belli olmaz. Onu belirleyen bilgiyi ikinci bir cümlecik olarak cümlenin içine yerleştiririz: "The girl who sits next to me speaks three languages." Bu ikinci cümleciğe relative clause, yani göreli yan cümlecik denir; Türkçedeki "…ki" ekine benzer. İsimden hemen sonra geldiği için cümlenin içinde bir yerde durur ve genellikle virgülle ayrılmaz.

Konunun ikinci boyutu virgüldür. Bir yan cümlecik özneyi belirliyorsa virgül kullanılmaz; yalnızca özneyi tanıtan bilgi ekliyorsa virgülle çevrilir: "My father, who is an engineer, works in Ankara." ile "My father who is an engineer works in Ankara." Bu iki cümle anlam bakımından tamamen farklıdır. Sınavda virgülün yerini belirlemek, bazen bağlacı seçmek kadar belirleyicidir.

Before You Start: Naming and Describing

Bir cümlede isimleri birbirinden ayırmanın iki yolu vardır. Birincisi belirtme: "The students of our school study hard." İkincisi betimleme: "Our school, which has twelve classrooms, is in the centre of town." İkinci biçimde okuyucu okurken önce "our school" der, sonra parantez içindeki gibi ek bilgiyi öğrenir. Bu yüzden ek bilgi taşıyan yan cümlecikler daima virgülle çevrilir.

İkinci hazırlık, isimleri birbirine bağlayan eklerin listesidir. who kişi için, which nesne için, whose sahiplik için, where yer, when zaman, why neden bildirir. Bunlar ezberlenen bir liste değildir; her birinin yerine koyabileceğiniz bir Türkçe karşılığı vardır. Bağlacı seçerken önce cümledeki ismin insan mı nesne mi olduğuna, sonra yan cümlecikte sorunun yer mi zaman mı neden mi olduğuna bakmak en güvenli yoldur.

Core Rules of Relative Pronouns

who yalnızca kişi, which yalnızca canlı olmayan varlık için kullanılır. The girl who called you is my cousin. / The bicycle which stands in the garden is new. Bir sandalye için "the chair who…" denmez; bu tipte which ya da that kullanılır. Bazı günlük metinlerde which kişi için kullanılsa da sınav standardı who bekler.

that hem kişi hem nesne için kullanılabilir ve virgülden sonra giremez. The man that we met lives abroad. / The film that won the award is Polish. Ancak "My sister, that lives in Izmir, is a teacher." biçimi kabul görmez; orada who ya da which kullanılır.

whose iki isim arasında sahiplik kurar. The girl whose bag is red sits in the first row. İlk isimden sonra whose gelir, ikinci isim sahipliği alan nesnedir ve özne olabilir: The man whose car is outside is waiting for us. Sahiplik başka bir ifadeyle de verilebilir: the man with the red bag.

where, when ve why bir isimle birlikte tam bir cümlecik kurar. The house where I was born is now a museum. / I still remember the day when we met. / Nobody knows the reason why he left the team. Bu üçünde bağlacın ardından tam bir özne ve fiil gelir; tek bir isim yeterli değildir.

Sonek yapılar yan cümleciği fiilin -ing ya da -ed biçimine indirger. The man standing at the door is my uncle. / The film directed by a Turkish director won a prize. Bu kısaltma, ayrı bir bağlacı olmayan en sık görülen biçimdir ve günlük metinlerde çok yoğundur.

Which Relative Word Goes Where

Aşağıdaki tablo, bağlacın yerine geçtiği soruya göre seçilir. Sınavda önce ismin türünü, sonra yan cümleciğin sorusunu bulmak doğru sütunu işaret eder ve seçenekler tek hamlede elenir.

How to Solve a Relative Clause Question Step by Step

Adım 1 — Yan cümleciğin virgülü olup olmadığını denetle. Virgül varsa belirtmeyen yan cümlecik söz konusudur ve that kullanılamaz. Virgül yoksa tanım yapan yan cümlecik vardır ve that kullanılabilir. Bu tek gözlem seçeneklerin yarısını eler.

Adım 2 — İsimden sonra gelen sözcüğün türüne bak. Ardından bir isim geliyorsa aranan bağlaç whose olur. Ardından tam bir cümlecik geliyorsa bağlaç bir ismi adlandırır ve özneye göre who ya da which seçilir.

Adım 3 — Yan cümlecik sorusunu çöz. Cümle yeri mi, zamanı mı, nedeni mi anlatıyorsa sırasıyla where, when, why beklenir. Bunlar yalnızca o sorulara yanıt veren isimlerden sonra gelir.

Adım 4 — Edatın yerini denetle. Edat bağlacın önüne geçmişse araya that girmez ve kişi için biçimsel biçim olan whom kullanılır. Ayrıca virgülden sonra başlayan yan cümleciğin sonunda da virgül bulunmalıdır.

Mistakes Students Make Most Often

Göreli yan cümlecik hataları dört grupta toplanır: bağlacın yanlış seçimi, virgülün kayması, edat ve bağlacın birbirine girmesi ve çoğul isimle fiil uyumsuzluğu. Aşağıdaki maddeler bu grupların tipik örneklerini ve düzeltmelerini gösterir.

• Canlı olmayan varlığa who vermek: "The chair who stands near the window" yerine "The chair which stands near the window" denir. who yalnızca insanlar için ayrılmıştır. Bazı günlük konuşmalarda istisna duyulsa da yazılı metinde ve sınavda which ya da that tercih edilir.
• Virgülden sonra that kullanmak: "My brother, that works in a bank, moved last year." cümlesinde virgül, yan cümleciğin belirtmeyen olduğunu gösterir ve bu konumda that kullanılamaz. Doğru biçim "My brother, who works in a bank, moved last year." olur.
• Edat ile bağlaç arasına that sokmak: "The topic about that we spoke" yapısı İngilizcede bulunmaz. Edat bağlacın önüne geçtiğinde araya that giremez; doğru seçenekler about which veya biçimsel metinlerde about whom biçimleridir.
• one of the yapısında fiili tekil yazmak: "She is one of the students who always comes first." cümlesinde asıl isim students çoğuldur ve yan cümlecikteki fiil de çoğul biçimde yazılmalıdır: who always come first. Tekil biçim yalnızca "the student who comes first" gibi tekil isim seçildiğinde geçerlidir.
• Belirtmeyen yan cümleciği virgülsüz bırakmak: "My father who is an engineer lives in Ankara." cümlesinde yan cümlecik özneyi belirler, bu yüzden virgül gerekmez. Aynı cümle ek bilgi taşıyorsa "My father, who is an engineer, lives in Ankara." biçiminde her iki noktada virgül bulunmalıdır.

Summary

Bağlacı isim seçer, virgül yan cümleciğin görevini belirler: virgülsüz olan özneyi tanımlar, virgülü olan ek bilgi verir. Göreli yan cümlecik, yanındaki ismi belirleyen ikinci bir cümleciktir ve Türkçedeki "…ki" ekinin karşılığıdır. who kişi, which canlı olmayan varlık, that ise ikisini birden adlandırır. whose iki isim arasında sahiplik kurar ve ardından bir isim bekler. where, when ve why sırasıyla yeri, zamanı ve nedeni bildiren isimlerden sonra tam bir cümlecik kurar. Tanım yapan yan cümlecik özneyi belirlediği için virgülsüz yazılır; belirtmeyen yan cümlecik ek bilgi taşıdığı için virgülle çevrilir ve virgülden sonra that kullanılamaz. Edat bağlacın önüne geçtiğinde araya that girmez, kişi için biçimsel biçim whom olur. -ing ve -ed biçimleriyle kurulan sonek yapılar yan cümleciği tek sözcüğe indirger. one of the + çoğul isim kurulumunda fiil çoğul biçimde yazılır.

Kendi kendine dene: Üç paragraflık bir metin al ve içindeki her ismi etrafındaki yan cümleciğiyle birlikte listele. Listedeki her madde için şu üç soruyu yanıtla: bağlaç hangisi, virgül var mı, yan cümlecik özneyi belirliyor mu? İkinci adımda listeyi iki sütuna böl: sol sütuna tanım yapan, sağ sütuna belirtmeyen yan cümlecikleri yaz. Üçüncü adımda metinden dört cümle seç ve her birini sonek yapıya çevir: who/which/that bağlacını kaldır, yerine fiilin -ing ya da -ed biçimini koy. Son adımda iki ismi sahiplikle bağlayan örnek cümle kur ve aynı anlamı whose yerine with yapısıyla da yaz; iki biçim arasındaki üslup farkını bir cümleyle açıkla.