Millî Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemi

Konu Anlatımı

Bu konuda ne öğreneceğiz?

Bu konuda millî bilincin edebiyata yansıdığı dönemi ve Cumhuriyet Dönemi'ni inceleyeceğiz. Millî Edebiyat Dönemi'nin ideolojisi, dergileri ve dille ilgili tercihleri ile Cumhuriyet Dönemi'nin üç ana roman akımı konunun çekirdeğini oluşturur. Cumhuriyet Dönemi'nin 1923'ten günümüze uzandığını, ancak içinde 1923-1940 ve 1940-1960 olmak üzere iki ayrı dönem bulunduğunu unutmayalım. Roman türünde bireyin iç dünyası, toplumsal gerçekçilik ve tarihî roman olmak üzere üç ana akım vardır.

Millî Edebiyat Dönemi

Millî Edebiyat Dönemi 1912-1922 arasındadır. Dergileri Millî, Tanrı Dağını Zirveleme, Yeni Ses, İslâm, Hikmet ve Kıvılcım olmuştur. Dönemin ideolojisi millî kimlik, millî dil ve kendi dilimizden ilim yakınlığıdır. Bu yakınlık, yabancı kaynaklardan bilgi almak yerine kendi dilimizle ilim üretmeyi tercih etme anlamına gelir.

Dönemin en önemli ismi Ziya Gökalp'tir. Eserleri arasında Lisan makalesi, Kızıl Elma destanı ve Üç Kur'ağaç bulunur. Dönemin diğer isimleri Ahmet Ağaoğlu, Ömer Seyfettin, Ali Ulvi Elöve, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Halit Fahri Ozansoy, Müfide Ferit Tek, Mehmet Emin Yurdakul, Abdurrahim Karahisari ve Faruk Nafi Çamlıbel'dir.

Cumhuriyet Dönemi

Cumhuriyet Dönemi 1923'ten günümüze kadar olan dönemdir. Bu uzun dönem içinde 1923-1940 Büyük Doğu Devri ve 1940-1960 Toplumcu Gerçekçilik olarak iki dönem ayrılır. Toplumcu gerçekçilik dergileri Şark, Varlık ve Yedigün olarak sıralanır.

Cumhuriyet Dönemi romanında üç ana akım vardır. Birincisi bireyin iç dünyasını anlatan romandır; Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü ve Sabahattin Ali'nin Kürk Mantolu Madonna eserleri bu akımın örnekleridir. İkincisi toplumsal gerçekçi romandır; Sinekli Bakkal, Çamlıca, Yaban, Çamurlu, Sarı Sarnıç ve Beyaz Lale bu akımda yer alır. Üçüncüsü tarihî romandır ve Tarık Buğra'nın Abdülhamid Han adlı eseri bu akımın örneğidir.

Dönemin şiir alanında Cahit Sıtkı Tarancı, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Necati Cumalı, Orhan Veli Kanık, Kemal Tahir, Hilmi Yavuz, İlhan Berk, Edip Cansever, Ece Ayhan, Turgut Uyar, Sezai Karakoç ve Behçet Necatigil öne çıkar. Roman ve hikâye türünde ise Sait Faik, Orhan Kemal, Necip Fazıl, Tarık Buğra, Cevat Şakir, Samim Kocagöz, Haldun Taner ve Nezihe Meriç sayılır.

İki Dönemin Karşılaştırılması

Millî Edebiyat Dönemi'nde ölçüde bir geri dönüş vardır: nazımda hece ölçüsüne dönülmüştür. Cumhuriyet Dönemi'nde ise roman ve hikâye türleri öne çıkmış, toplumsal gerçekçilik akımı belirmiştir. Bu nedenle Millî Edebiyat Dönemi'nde şiir ve Cumhuriyet Dönemi'nde roman ağırlıklı bir tür olarak düşünülebilir.

Basit Örnek

Bir soruda Ziya Gökalp'in eseri soruluyor. Lisan bir makale, Kızıl Elma bir destan, Üç Kur'ağaç ise roman türündedir. Bu bilgiler dönemin en önemli ismi olan Ziya Gökalp'in üç temel eserini kapsar.

İleri Örnek

Cumhuriyet Dönemi romanı ile Millî Edebiyat Dönemi karıştırılabilir. Çamurlu adlı eser toplumsal gerçekçi roman akımındadır ve Yaşar Kemal'e aittir; bu eser Cumhuriyet Dönemi'ne aittir. Öte yandan Kızıl Elma bir destan olup Ziya Gökalp'in eseridir ve Millî Edebiyat Dönemi'ne aittir. Türü ve dönemi bilmek, eseri doğru yere yerleştirmenin anahtarıdır.

Özgün örnek dize:

Önce millî kimlik uyandı,
Sonra dilimize döndü ses.
Heceye döndü ölçü yeniden,
Roman da açtı yeni bir nefes.

Özgün örnek paragraf:

Cumhuriyet Dönemi romanının üç ana akımını bir tabloya yazdım. Birinci sütunda bireyin iç dünyası, ikinci sütunda toplumsal gerçekçilik, üçüncü sütunda tarihî roman var. Eser adlarını da yanlarına yazınca tablo biraz düzenli görünmeye başladı. Böylece bir eserin yazarını unutmak zorlaştı.

Sık Yapılan Hatalar

• Yanlış: Millî Edebiyat Dönemi 1923'ten günümüze kadar sürer. Doğru: Millî Edebiyat Dönemi 1912-1922 arasındadır; 1923'ten günümüze olan dönem Cumhuriyet Dönemi'dir.
• Yanlış: Cumhuriyet Dönemi'nde yalnızca şiir gelişmiştir. Doğru: Cumhuriyet Dönemi'nde roman ve hikâye türleri de gelişmiş, roman üç ana akıma ayrılmıştır.
• Yanlış: Beyaz Lale tarihî roman türündedir. Doğru: Beyaz Lale, Ömer Seyfettin'in toplumsal gerçekçi romanıdır.
• Yanlış: Kızıl Elma Ziya Gökalp'in romanıdır. Doğru: Kızıl Elma bir destandır; Ziya Gökalp'in Lisan'ı ise makaledir.
• Yanlış: 1940-1960 dönemine Toplumcu Gerçekçilik dönemi denir. Doğru: Doğrudur; bu dönemin dergileri Şark, Varlık ve Yedigündür.

Özet

Millî Edebiyat Dönemi 1912-1922 arasındadır. Dergileri Millî, Tanrı Dağını Zirveleme, Yeni Ses, İslâm, Hikmet ve Kıvılcımdır. İdeolojisi millî kimlik, millî dil ve kendi dilimizden ilim yakınlığıdır. Nazımda hece ölçüsüne dönülmüş, dil ve anlayış didaktik ve resmî bir nitelik kazanmıştır. Ziya Gökalp bu dönemin en önemli ismidir; Lisan makalesi, Kızıl Elma destanı ve Üç Kur'ağaç eserleriyle tanınır. Cumhuriyet Dönemi 1923'ten günümüze kadar sürer. 1923-1940 Büyük Doğu Devri, 1940-1960 ise Toplumcu Gerçekçilik dönemidir; bu dönemin dergileri Şark, Varlık ve Yedigündür. Cumhuriyet Dönemi romanında üç ana akım vardır: bireyin iç dünyasını anlatan roman, toplumsal gerçekçi roman ve tarihî roman. Şiir alanında Cahit Sıtkı Tarancı, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Necati Cumalı, Orhan Veli Kanık, Kemal Tahir, Hilmi Yavuz, İlhan Berk, Edip Cansever, Ece Ayhan, Turgut Uyar, Sezai Karakoç ve Behçet Necatigil; roman ve hikâyede ise Sait Faik, Orhan Kemal, Necip Fazıl, Tarık Buğra, Cevat Şakir, Samim Kocagöz, Haldun Taner ve Nezihe Meriç öne çıkar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Millî Edebiyat Dönemi 1912-1922 arasındadır.
• Millî Edebiyat Dönemi'nin dergileri Millî, Tanrı Dağını Zirveleme, Yeni Ses, İslâm, Hikmet ve Kıvılcımdır.
• Dönemin ideolojisi millî kimlik, millî dil ve kendi dilimizden ilim yakınlığıdır.
• Millî Edebiyat Dönemi'nde nazımda hece ölçüsüne dönülmüştür.
• Ziya Gökalp Lisan makalesi, Kızıl Elma destanı ve Üç Kur'ağaç eserleriyle tanınır.
• Cumhuriyet Dönemi 1923'ten günümüze kadar sürer.
• 1923-1940 Büyük Doğu Devri, 1940-1960 Toplumcu Gerçekçilik olarak adlandırılan iki dönemdir.
• Toplumcu gerçekçilik dergileri Şark, Varlık ve Yedigündür.
• Cumhuriyet Dönemi romanı üç ana akıma ayrılır: bireyin iç dünyası, toplumsal gerçekçilik ve tarihî roman.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Dönemin Yıllarını Belirleme konusunun adımları:

1. Adım 1: Dergi adları Millî Edebiyat Dönemi'nin dergileri arasında yer alır.
2. Adım 2: Bu dönem 1912-1922 arasındadır.
3. Adım 3: Dönemin ideolojisi millî kimlik ve millî dil yakınlığıdır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Cumhuriyet Dönemi romanının üç ana akımını; akımın adı, yazarlar ve eserler olmak üzere üç sütunlu bir tabloda gösteriniz. Tablonun altına bu üç akımın birbirinden farkını üç cümleyle açıklayınız.

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Üç sütunlu tablo akım adı, yazarlar ve eserler olacak biçimde kurulur (6 puan); bireyin iç dünyasını anlatan roman satırı doğru doldurulur (5 puan); toplumsal gerçekçi roman satırı doğru doldurulur (5 puan); tarihî roman satırı doğru doldurulur (4 puan); farklılıklar üç cümleyle açıklanır (3 puan); tablo düzeni ve yazım hatasızdır (2 puan). Toplam 25 puan.