Dinleme ve Konuşma Becerileri

Konu Anlatımı

Dinleme Nedir ve Neden Dinleriz?

Dinleme; söylenenleri duymakla kalmayı, duyulanı anlamayı, değerlendirmeyi ve gereğinde yanıtlamayı kapsayan aktif bir dil bilgisidir. Yalnızca ses dalgalarını duymak dinleme sayılmaz; dinleyicinin sese yönelmesi, verdiği anlamı çözmesi ve istenildiğinde geri bildirim vermesi gerekir. Bu yüzden dinleme, iletişimin yarısını oluşturur.

İnsanlar farklı amaçlarla dinler: bilgi edinmek, bir konuyu anlamak, verileni değerlendirmek, güzel sözün tadına varmak ve karar vermek. Amaç değiştiğinde dinleme stratejisi de değişir. Sınavda soru gelirken dinlenen metnin ana fikri, ders anlatımında ise örnek ve formüller önceliklidir.

Dinleme Basamakları ve Stratejileri

Etkin dinleme dört basamakta ilerler. Hazırlık aşamasında dinleyici konuyla ilgili bilgisini hatırlar ve ne dinleyeceğini bilerek odaklanır. Dinleme aşamasında sesli ya da sessiz olarak dinlenen alınır. Anlama ve değerlendirme aşamasında duyulan bağlama yerleştirilir, gerekirse not alınır. Son aşamada ise yanıt ve uygulama ile öğrenilen kullanılır.

• Odaklanmayı artırmak için gereksiz ses ve cihazlardan uzaklaşılır.
• Dinlenenin önemli yerleri kısa notlarla ya da zihinden tekrarla kaydedilir.
• Anlaşılmayan yerde uygun bir anla soru sorulur; bu, iletişimi zayıflatmaz, güçlendirir.
• Dinlenen, kendi cümleleriyle özetlenerek gerçekten anlaşılıp anlaşılmadığı kontrol edilir.

Konuşma Türleri ve Sözlü Anlatım

Sözlü anlatım; sohbet, tartışma (münazara) ve sunum (bildiri) gibi türlere ayrılır. Sohbet günlük ve doğal bir konuşmadır. Tartışmada bir konu hakkında görüşler savunulur, karşı görüşler dinlenir ve kanıtla desteklenir. Sunumda ise konu önceden hazırlanır, sıralı biçimde aktarılır ve dinleyiciye örnek sunulur.

Konuşmada Uyulacak Kurallar

Sözlü anlatımda sesin perdesi, yüksekliği ve hızı dinleyiciye göre ayarlanır; konuşma monoton olursa dinleme dağılır. Konuşan kişi konuyu önceden bilmeli, dinleyiciyi tanımalı ve gereksiz tekrarlardan kaçınmalıdır. Yer, zaman ve dinleyici ile uyum, konuşmanın başarısını belirler.

Toplantı ve tartışmalarda sırasıyla konuşma, söz kesmemek, karşındakinin sözünü bitirmesini beklemek ve kişisel değil konu üzerinden konuşmak temel kurallardır. Beden dili (göz teması, oturuş) da sözlü anlatımı destekler. Konuşmayı dinleyen taraf ise sabırlı olmalı, anladığı kadarını geri bildirmeli ve soru sormaktan çekinmemelidir.

Sınav Odaklı Uyarılar

Sınavlarda bu konu; dinleme basamaklarının sıralanması, dinlemeyi engelleyen durumların ayırt edilmesi ve konuşma türlerinin özellikleriyle sorulur. «Önce dinle, sonra anla, sonra yanıtla» sırası ile «söz kesme, kişisel saldırı, hazırlıksız konuşma» gibi davranışların hangisinin yanlış olduğu sıkça sorulan ikilidir.

Ne Öğreneceğiz

Etkin dinleme stratejilerini ve sözlü anlatım kurallarını örneklerle kazandırır. Bu konuda ögrenme çıktıları:

• Dinleme sürecinin basamaklarını sıralar.
• Etkin dinlemeyi engelleyen durumları belirler ve önlemlerini açıklar.
• Sözlü anlatımda yer, zaman, ses ve beden dili kurallarını uygular.
• Konuşma türlerini (sohbet, tartışma, sunum) özelliklerine göre ayırt eder.
• Dinleme ve konuşma becerilerinin ders başarısına etkisini yorumlar.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Dinleme, yalnızca duymayı değil anlamayı, değerlendirmeyi ve yanıtlamayı da kapsar.
• Dinleme basamaklarının doğru sırası hazırlık, dinleme, anlama-değerlendirme ve yanıt-uygulamadır.
• Gereksiz cihaz ve sesler, dikkati dağıtan en yaygın etkendir.
• Sözlü anlatımda ses perdesi, yüksekliği ve hızı dinleyiciye göre düzenlenir.
• Tartışmada kişiye değil konuya saldırılır ve görüş kanıtla desteklenir.
• Söz kesmemek ve sırasını beklemek temel konuşma kurallarındandır.

Basit Örnek ve Günlük Yaşam

Günlük yaşamda ve mesleki bağlamda bir uygulama:

Soru: Bir konuk konuşmasını dinleyip ardından özet çıkaran bir öğrenci hangi dinleme basamaklarını uygulamıştır?

1. Adım 1: Öğrenci önce konuya odaklanmıştır (hazırlık).
2. Adım 2: Konuşmayı dinleyip not almıştır (dinleme).
3. Adım 3: Notları değerlendirip özetlemiştir (anlama-değerlendirme).
4. Adım 4: Özetini paylaşmıştır (yanıt-uygulama).

Sonuç/cevap: Hazırlık, dinleme, anlama-değerlendirme ve yanıt-uygulama basamakları

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Basamak Sıralaması konusunun adımları:

1. Adım 1: Öğrenci önce konuya odaklanmıştır (hazırlık).
2. Adım 2: Konuşmayı dinleyip not almıştır (dinleme).
3. Adım 3: Notları değerlendirip özetlemiştir (anlama-değerlendirme).
4. Adım 4: Özetini paylaşmıştır (yanıt-uygulama).

Karşılaştırma Tablosu

Sık Yapılan Hatalar

Dinleme ile duymayı eşitlemek: Duymak işitsel olaydır, dinleme ise anlamayı ve değerlendirmeyi içerir.

Basamakları karıştırmak: Önce hazırlık, sonra dinleme, ardından anlama ve en son yanıt gelir.

Kişisel saldırıya geçmek: Tartışmada kişi değil görüş eleştirilir; aksi tutum tartışmayı bozar.

Hazırlıksız konuşmak: Konu bilinmeden konuşma yapmak süre ve akıcılık sorununa yol açar.

Söz kesmeyi normal saymak: Söz kesmek konuşanı ve dinleyeni dağıtır, saygı ortamını bozar.

Kendini Dene

Soru: Sınıfınızda yapılacak bir sunum için dinleme ve konuşma becerilerinizi kullanacağınız bir plan yazınız: hazırlıkta ne yapacaksınız, konuşmanızda ses ve hızı nasıl ayarlayacaksınız, dinleyiciye nasıl davranacaksınız?

Örnek cevap: Puanlama anahtarı: Hazırlık aşamasında konu araştırması ve not almanın yazılması 3 puan; konuşma sırasında ses perdesi, yükseklik ve hız ayarının yazılması 3 puan; dinleyiciyle göz teması ve beden dilinin yazılması 2 puan; dinleyicinin sözünü kesmemek ve sırayı gözetmek 3 puan; soru-cevap bölümü için süre planının yazılması 3 puan; düzen 1 puan. Toplam 15 puan.