Çocuk ve Gençlik Edebiyatı

Konu Anlatımı

Bu konuda ne öğreneceğiz?

Bu konuda çocuk ve gençlik edebiyatının tanımını öğreneceksin. Bu kol, edebiyatın çocukluk ve gençlik çağına ait olan bölümüdür. Türk çocuk edebiyatının ilk örneklerinin âşık hikâyeleri olduğunu ve bu kolun ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde geliştiğini öğreneceksin. Sonra dönem dönem yazarları ve eserlerini tanıyacaksın. Bu konuda yalnızca ad, yazar ve eser adı ile konu düzeyinde bilgi verilecek, eserlerden alıntı yapılmayacaktır.

Çocuk ve Gençlik Edebiyatının Tanımı

Çocuk ve gençlik edebiyatı, edebiyatın çocukluk ve gençlik çağına ait koludur. Türk çocuk edebiyatının ilk örnekleri âşık hikâyeleridir. Çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir. Bu gelişim, çocuğa yönelik eserlerin ayrı bir alan olarak tanınmasıyla sonuçlanmıştır.

Tanzimat Dönemi

Tanzimat Dönemi'nde çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak gelişmiştir. Bu dönemde Şinasi, Şair Evlenmesi adlı tiyatro eseriyle anılır. Tevfik Fikret, Hocam adlı eseriyle tanınır. Namık Kemal, Vatan Yahut Silistre adlı eseriyle bu dönemin çocuk edebiyatı adları arasında yer alır. Abdülhak Şinasi Hisar adı da Tanzimat sonrası çocuk edebiyatında geçen isimlerdendir.

Servet-i Fünun Dönemi

Servet-i Fünun Dönemi'nde Hüseyin Su, İstanbul Sözleşmesi adlı eseriyle anılır. Recaizade Mahmut Ekrem ise Çinili, Arabi ve Sahte Gelen adlı masallarıyla bu dönemin çocuk edebiyatı adları arasındadır. Bu dönemde masal türü çocuk edebiyatında öne çıkmıştır.

Millî Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemleri

Millî Edebiyat Dönemi'nde Ömer Seyfettin, Beyaz Lale ve İlk Mektep adlı eserleriyle anılır. Müfide Ferit Tek, Abdülhamid Han Masalları ile bu dönemin çocuk edebiyatı adları arasındadır. Ali Ulvi Elöve de bu dönemde yer alan bir isimdir. Dönemin çocuk edebiyatında Yeni Lisan tartışması yapılmıştır.

Cumhuriyet Dönemi'nde Cahit Sıtkı Tarancı Öğle, Fazıl Hüsnü Dağlarca 30 Ağustos, Yaşar Nabi Nayır Keloğlan adlı eserleriyle anılır. Nazım Hikmet, Çocuğa adlı eseriyle bu dönemde yer alır. Haluk Bayur ise çocuk edebiyatı ve ansiklopedik çalışmalarıyla tanınır.

Basit Örnek

Bir soruda Tevfik Fikret'in hangi eseri sorulursa Hocam yanıtı verilir. Hocam, Tanzimat Dönemi çocuk edebiyatında yer alan bir eserdir ve yazarı Tevfik Fikret'tir. Eserden alıntı yapılmadığı için yalnızca adı, yazarı ve konusu üzerinden konuşulur.

İleri Örnek

Recaizade Mahmut Ekrem ile ilgili bir soruda Çinili, Arabi ve Sahte Gelen masalları karşımıza çıkar. Bu eserler Servet-i Fünun Dönemi'ne aittir ve masal türündedir. Aynı biçimde Millî Edebiyat Dönemi'nde Ömer Seyfettin'in Beyaz Lale ve İlk Mektep adlı eserleri, Müfide Ferit Tek'in Abdülhamid Han Masalları karşımıza çıkar.

Özgün örnek paragraf: Çocuklar kütüphanede yeni kitap ararken masal cildini açtılar. Keloğlan adı geçince hepsi bir araya toplandı; Yaşar Nabi Nayır'ın bu eseri Cumhuriyet Dönemi çocuk edebiyatının tanınmış kitaplarındandı. Masanın üstünde öğle vakti getirilen meyveler vardı; Cahit Sıtkı Tarancı'nın Öğle adlı eserini çağrıştıran bir sahne oluştu.

Özgün örnek dize: Masal cildinde adı gördüm Keloğlan, / Beyaz lale açtı bahçe duvarında; / Ders kitapta sıralandı raf raf, / Küçük eller uzandı hepsine bir arada.

Sık Yapılan Hatalar

• Yanlış: Çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir. Doğru: Bu tanım doğrudur; ancak Türk çocuk edebiyatının ilk örnekleri âşık hikâyeleridir.
• Yanlış: Hocam adlı eserin yazarı Namık Kemal'tir. Doğru: Hocam adlı eserin yazarı Tevfik Fikret'tir; Namık Kemal'in çocuk edebiyatında anılan eseri Vatan Yahut Silistre'dir.
• Yanlış: Çinili, Arabi ve Sahte Gelen masalları Millî Edebiyat Dönemi'ne aittir. Doğru: Bu masallar Recaizade Mahmut Ekrem'e aittir ve Servet-i Fünun Dönemi'nde yer alır.
• Yanlış: Yeni Lisan tartışması Cumhuriyet Dönemi çocuk edebiyatında yapılmıştır. Doğru: Bu tartışma Millî Edebiyat Dönemi'nin çocuk edebiyatında yapılmıştır.

Özet

Çocuk ve gençlik edebiyatı, edebiyatın çocukluk ve gençlik çağına ait koludur. Türk çocuk edebiyatının ilk örnekleri âşık hikâyeleridir ve çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir. Tanzimat Dönemi'nde Şinasi, Şair Evlenmesi; Tevfik Fikret, Hocam; Namık Kemal, Vatan Yahut Silistre yer alır ve Abdülhak Şinasi Hisar adı da Tanzimat sonrası çocuk edebiyatında geçer. Servet-i Fünun Dönemi'nde Hüseyin Su, İstanbul Sözleşmesi ile anılırken Recaizade Mahmut Ekrem, Çinili, Arabi ve Sahte Gelen masallarıyla bu dönemde yer alır. Millî Edebiyat Dönemi'nde Ömer Seyfettin, Beyaz Lale ve İlk Mektep; Müfide Ferit Tek, Abdülhamid Han Masalları ile anılır, Ali Ulvi Elöve bu dönemin adları arasındadır ve dönemin çocuk edebiyatında Yeni Lisan tartışması yapılmıştır. Cumhuriyet Dönemi'nde Cahit Sıtkı Tarancı, Öğle; Fazıl Hüsnü Dağlarca, 30 Ağustos; Yaşar Nabi Nayır, Keloğlan; Nazım Hikmet, Çocuğa adlı eserleriyle anılır ve Haluk Bayur çocuk edebiyatı ile ansiklopedik çalışmalarıyla tanınır. Bu eserler yalnızca ad, yazar ve konu düzeyinde anılır.

Ön Bilgi

Bu konuya başlamadan önce temel kavram ve ön koşulları kavramanız yardımcı olacaktır. Konunun çerçevesinde şu kavramlar dikkat ister:

• Çocuk ve gençlik edebiyatı edebiyatın bir koludur; çocukluk ve gençlik çağına ait eserleri kapsar.
• Türk çocuk edebiyatının ilk örnekleri âşık hikâyeleridir.
• Çocuk edebiyatı ayrı bir dal olarak Tanzimat Dönemi'nde gelişmiştir.
• Recaizade Mahmut Ekrem'in üç eseri de masal türündedir ve Servet-i Fünun Dönemi'ne aittir.
• Yeni Lisan tartışması Millî Edebiyat Dönemi çocuk edebiyatında yapılmıştır.
• Haluk Bayur çocuk edebiyatı ve ansiklopedik çalışmalarıyla anılır.

Adım Adım Çözülmüş Örnek

Örnek 1: Yazar-Eser Eşleştirme konusunun adımları:

1. Adım 1: Tevfik Fikret'in Tanzimat Dönemi'nde yer aldığı bilinir.
2. Adım 2: Tanzimat Dönemi çocuk edebiyatı eserleri arasında Hocam adı aranır.
3. Adım 3: Hocam, Tevfik Fikret'in eseri olarak doğrulanır.

Karşılaştırma Tablosu

Kendini Dene

Soru: Tanzimat Dönemi çocuk edebiyatında yer alan üç yazarı ve eserlerini yazarak dönemin özelliklerini kısaca açıklayınız.

Örnek cevap: Özgün bir örnek şöyle yazılabilir: Tanzimat Dönemi'nde Şinasi (Şair Evlenmesi), Tevfik Fikret (Hocam) ve Namık Kemal (Vatan Yahut Silistre) yer alır. Ayrıca Abdülhak Şinasi Hisar adı da Tanzimat sonrası çocuk edebiyatında geçer. Çocuk edebiyatı bu dönemde ayrı bir dal olarak gelişmiştir. Puanlama anahtarı: üç yazar ve üç eser için 2'şer puan toplam 12 puan; dönemin özelliklerinin açıklanması 5 puan; yazım ve noktalama düzgünlüğü 3 puan olarak değerlendirilir.